به‌مناسبت 25 نوامبر روز جهانی منع خشونت بر زنان (معرفی چند فیلم و کتاب)

بهرام رحمانی

bahram.rehmani@gmail.com

سازمان ملل متحد نیز در در ۱۷ اکتبر سال ۱۹۹۹ روز ۲۵ نوامبر‌(معادل پنجم آذر) را را به‌عنوان روز نفی خشونت علیه زنان به رسمیت شناخت و در تاریخ مناسبت‌های این سازمان گنجاند تا از این طریق همه ساله دولت‌ها و مردم جهان به این موضوع مهم توجه کنند. در راستای همین تصمیم، یک سال بعد، شورای امنیت سازمان ملل سال ۲۰۰۰ قطع‌نامه‌ ۱۳۲۵ را به تصویب رساند که عنوان آن بود: «زنان، صلح و امنیت.» محورهای اصلی این قطع‌نامه به پیش‌گیری مناقشات و خصومت‌ها در درون و در میان کشورها، تامین مشارکت زنان در حیات سیاسی و اجتماعی و نیز ممانعت از اعمال خشونت علیه آن‌ها مربوط می‌شوند. این قطع‌نامه مبنایی است برای آن‌که خشونت‌های گوناگون علیه زنان بدون مجازات نمانند و عاملان آن‌ها به پای میز محاکمه کشیده شوند. خشونت علیه زنان بنا بر تعریف سازمان ملل متحد، هرگونه رفتاری است که می‌تواند منجر به آسیب بدنی، جنسی یا روانی زنان شود.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در سال ۲۰۲۳ اظهار داشت که اگر روند کنونی ادامه یابد، دست‌یابی به برابری جنسیتی ممکن است تا ۳۰۰ سال دیگر طول بکشد. وی با اشاره به وضعیت زنان در افغانستان به‌عنوان نمونه بارزی از عقب‌گرد حقوق بشری، وضعیت مبارزه برای برابری جنسیتی را دشوار توصیف کرد و گفت که واکنش‌های جهانی علیه حقوق زنان پیشرفت‌ها را در بسیاری از کشورها تهدید می‌کند.

سازمان جهانی بهداشت: تقریبا از هر سه زن یک نفر در طول زندگی خود خشونت خانگی یا جنسی را تجربه کرده است. سازمان جهانی بهداشت تخمین می‌زند که نزدیک به یک زن از هر سه زن در جهان، معادل حدود ۸۴۰ میلیون نفر، در طول زندگی خود خشونت خانگی یا جنسی را تجربه کرده‌است. این نهاد با هشدار درباره «پیشرفت‌های اندک» طی دو دهه اخیر، روز چهارشنبه ۲۸ آبان در بیانیه‌ای اعلام کرد که روند کاهش خشونت بسیار کند است و منابع مالی برای مقابله با آن نیز کاهش یافته است.

بر اساس گزارش این سازمان، تنها در ۱۲ ماه گذشته، «۳۱۶ میلیون زن، یعنی ۱۱ درصد زنان ۱۵ ساله و بالاتر، قربانی خشونت شریک صمیمی» بوده‌اند و روند کاهش این خشونت‌ها «به شکل دردناکی کند» بوده و طی ۲۰ سال تنها سالانه ۰.۲ درصد کاهش یافته است.

به نوشته خبرگزاری فرانسه، لین‌ماری ساردینیا، از مسئولان سازمان جهانی بهداشت توضیح داد که افزایش آگاهی می‌تواند «به افزایش گزارش‌دهی» منجر شود و در نتیجه این آمار ممکن است «برای مدتی ثابت بماند.»

برای نخستین بار گزارش تازه این سازمان، برآورد خشونت جنسی خارج از رابطه زناشویی را هم ارائه و نشان می‌دهد ۲۶۳ میلیون زن از ۱۵ سالگی چنین خشونتی را تجربه کرده‌اند؛ رقمی که به‌دلیل «انگ و ترس» احتمالاً «کم‌‌تر از واقعیت گزارش شده» است.

تدروس آدانوم گبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت می‌گوید: «هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند عادلانه یا سالم باشد وقتی نیمی از جمعیت آن در ترس زندگی می‌کنند.» به گفته وی، پایان دادن به این خشونت فقط یک مسئله سیاسی نیست؛ بلکه مسئله کرامت، برابری و حقوق بشر است.

این گزارش جدید که پیش از روز جهانی رفع خشونت علیه زنان و دختران در ۲۵ نوامبر منتشر شده است، با داده‌های سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ از ۱۶۸ کشور تهیه شده و از «تصویری نگران‌کننده» و «کمبود شدید منابع مالی» حکایت دارد. به‌عنوان مثال، در سال ۲۰۲۲، تنها ۰.۲ درصد از کمک‌های توسعه جهانی به برنامه‌های متمرکز بر پیش‌گیری از خشونت علیه زنان اختصاص داده شده بود و طبق گفته سازمان جهانی بهداشت، پیش‌بینی می‌شود که این رقم در سال ۲۰۲۵ بیش‌تر کاهش یابد.

مردسالاری، مذهب و سرمایه‌داری به شکلی در هم تنیده، از خانه تا کارخانه و از خیابان تا رسانه، از بدن زن و کارش به‌عنوان ابزاری برای بازتولید نظام سلطه و سود بهره می‌گیرند و در این راستا از هیچ خشونت قانونی و ساختاری رویگردان نیستند. مذهب و مردسالاری در همکاری و همیاری با سرمایه‌داری، اطاعت زن، انجام کار خانگی، پرورش کودکان، نگه‌داری از سالمندان، بیماران و انجام انواع خدمات به مرد خانواده را امری مقدس می‌دانند و تداوم بهره‌کشی را توجیه می‌کنند. افزون بر آن انواع و اقسام محدودیت‌ها را بر زنان تحمیل می‌کنند: از خلع عاملیت زنان در زندگی اجتماعی و شخصی تا اعمال انواع محدودیت‌ها در ازدواج و طلاق و حتی تحمیل بارداری‌ و حجاب اجباری. بنابراین، زن و بدنش برای سرمایه‌داری و هم‌پیمانانش به وسیله‌ای برای بهره‌کشی و سودآوری مضاعف در خانه و خارج از خانه تبدیل شده است.

در این راستا ابزار رسانه و تبلیغات را نیز به خدمت گرفته‌اند و از طریق آن‌ بدن زنان را هم‌چون کالایی، گاه برای فرزندآوری و گاه فروش سکس و زیبایی، به نمایش می‌گذارند و از این طریق با افزودن بر لشکر بیکاران و گرسنگان و خرید ارزان نیروی کار و یا تجارت سکس و زیبایی برای خود سودهای هنگفت تولید می‌کنند. فراتر از این، مردسالاری و مذهب با تبدیل زنان به جنس دوم اعتمادبه‌نفس آنان را خدشه‌دار کرده و خواسته‌های خود را در باورهای جامعه نهادینه می‌کنند و تحت عنوان‌های متحجرانه‌ای هم‌چون «ناموس، آبرو و غیرت»، نه تنها انواع خشونت علیه زنان و از جمله جنایاتی هم‌چون زن‌کشی را به امری خانوادگی و عادی تبدیل می‌کنند، بلکه با وضع قوانین ارتجاعی و قرون وسطایی هم‌چون حق مردان بر جان زنان و فرزندان این جنایات را «اموری شخصی» تلقی می‌کنند و آن‌ها را مشروع و قانونی جلوه می‌دهند. فعالان حقوق زنان می‌گویند که زنان درافغانستان در سه سال گذشته و با روی کار آمدن حاکمیت طالبان با انواع خشونت روبه‌رو هستند. این درحالی است که مقامات حکومت طالبان می‌گویند تصمیم‌های اتخاذ شده درباره زنان مبتنی بر «شریعت اسلامی و ارزش‌های جامعه افغانستان است.»

اما به گفته فعالان حقوق زنان افغانستان «خودکشی، تجاوز، قتل، سرکوب، شکنجه، زندان، محرومیت از تحصیل، ازدواج کودکان، ازدواج اجباری، ازدواج زیر سن قانونی، محاکمه‌های خیابانی، بیکاری، محدودیت کلیه آزادی‌های انسانی، فروش دختران، ممنوعیت تصویر و صدای زنان، از انواع خشونت‌های جسمی و روحی است که علیه آنان در داخل افغانستان تحت حاکمیت طالبان ادامه دارد.»

بیش از دو سال است که جهانیان شاهد شدیدترین و بی‌سابقه‌ترین خشونت‌ها علیه زنان ستم‌دیده و زجرکشیده فلسطینی و لبنانی هستند . میلیون‌ها زن با حملات وحشیانه دولت اسرائیل خانه و کاشانه خود را از دست داده و فرزندان همسران و بعضا همه اعضای خانواده خود را از دست داده اند و فشار روحی مضاعفی را این روزها تجربه می‌کنند. بسیاری از این زنان خودشان نیز در این حملات سبعانه و بمباران‌ها و زیر آوار ماندن‌ها صدمات جسمی فراوانی را متحمل شده اند.

تاریخ شروع خشونت بی سابقه علیه زنان مظلوم فلسطینی به بیش از هفتاد و پنج سال قبل بر می‌گردد. همان روزهایی که با اقدامات خلاف حقوق بین‌الملل آن‌ها را از خانه و کاشانه خود آواره کردند و در جنگی خانمان‌سوز اعضای خانواده‌شان را کشتند. و این سرکوب و جنگ و ظلم تاریخی هم‌چنان ادامه دارد.

علی صالحی، دادستان عمومی و انقلاب تهران در نشست «بررسی وضعیت حجاب و عفاف و راهکار‌های مقابله با ناهنجاری‌های اجتماعی» که با شرکت حجت‌الاسلام علی کرمی، دادستان نظامی تهران و جمعی از معاونان دادستانی و فرماندهان نظامی، انتظامی و امنیتی برگزار شد، بر ضرورت هماهنگی دستگاه‌های اجرایی، فرهنگی و نظارتی در آن‌چه «صیانت از ارزش‌های دینی و اخلاقی» می‌نامند، تاکید کرد.

دادستان تهران با اشاره به این‌که «۲۸ دستگاه اجرایی در حوزه حجاب و عفاف وظایف قانونی مشخص دارند»، افزود: «اجرای اقدامات ایجابی و فرهنگی در کنار وظایف سلبی و مقابله‌ای ضروری است. قوانین موجود ظرفیت اقدامات موثر را فراهم می‌کند و باید از تشدید آسیب‌ها جلوگیری کرد.»

مسئولان حکومتی جمهوری اسلامی ۴۷ سال همین سخنان را تکرار می‌کنند.

مسعود پزشکیان، رییس‌جمهور ایران هم روز سه‌شنبه ۲۷ آبان در جلسه شورای‌عالی انقلاب فرهنگی با تاکید بر لزوم پایبندی کامل مجموعه‌های دولتی و حاکمیتی به آن‌چه «قوانین و هنجارهای ملی در حوزه عفاف و حجاب» نامید، گفت که رعایت این اصول باید از درون دستگاه‌ها و از سوی مدیران و کارکنان آغاز شود.

او هم‌چنین تاکید کرد که صداوسیما نیز در تولیدات نمایشی، فیلم‌ها و سریال‌ها، «به شکل جدی نسبت به حفظ شئونات فرهنگی و ترویج الگوی صحیح عفاف توجه ویژه داشته باشد.»

آن‌ها پس از جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران از تشکیل «اتاق وضعیت عفاف و حجاب» با بسیج ۸۰ هزار نیروی آموزش‌دیده و ۴۵۷۵ مربی و ضابط قضایی خبر دادند.

در ایران زیر سلطه جمهوری اسلامی، خشونت علیه زنان، به شکل سازمان یافته‌تری، از بالا، توسط قدرت حاکم، به نام قانون و شرع و از پایین، زیر پوست شهر، توسط جامعه مردـ پدرسالار و زن‌ستیز اعمال می‌شود

جمهوری اسلامی از همان ابتدای سر کار آمدنش، با متوسل شدن به ابزار مذهب و با وضع قوانین قرون وسطایی، زنان را از پایه‌ای‌ترین حقوق بشری محروم کرده است. این حکومت  ناتوان از پاسخ‌گویی به بحران‌ها و سایر معضلات اجتماعی که منجر به کودک همسری، کودک مادری، زن‌کشی، قتل‌هایی به بهانه «ناموس»، و غیره ناشی از فقر اقتصادی و فقر فرهنگی، پیوسته چهره کریه و زن‌ستیز خود را، هر بار با قوانین ارتجاعی جدیدی به نمایش می‌گذارد. در کشوری که از درصد بالای فارغ‌التحصیلان دانشگاهی برخوردار است، سرکوب و کشتار زنان در خانواده و جامعه رواج دارد. جامعه کوئیر همواره در معرض خشونت‌های فرهنگی و دولتی قرار داشته است. جمهوری اسلامی از همان ابتدا علنا به فرمان خمینی دشمنی خود را با تحمیل تغییر جنسیت اجباری به همجنس‌گرایان، اعلام کرد و آنان را تحت پیگرد قانونی قرار داد.

شدت دستگیری‌ها و موج اعدام‌ها در ایران هم‌چنان رو به افزایش است. سازمان‌دهی و حمایت و همراهی زندانیان سیاسی زن از سه شنبه‌های اعتراضی نه به اعدام، به گسترش چشم‌گیر ابعاد این اعتصاب غذای اعتراضی که از سوی زندانیان ۵۴ زندان در سراسر ایران حمایت می‌شود، افزوده است. جمهوری اسلامی کماکان بی‌توجه به اعتراضات، اخیرا ۲۸۳ حکم اعدام صادر کرده و بر طبق گزارش سازمان حقوق بشر ایران در ماه اکتبر ۲۰۲۵ دست‌کم ۲۱۷ زندانی، از جمله شش زن را اعدام نموده است. ۲۵ نوامبر هر سال، روز جهانی خشونت علیه زنان نام‌گذاری شده است. اهمیت این روز زمانی آشکار می‌شود که بدانیم طبق آمار سازمان ملل متحد، یک زن از هر سه زن مورد آزار فیزیکی یا خشونت جنسی پارتنر خود قرار می‌گیرند. سالانه بیش از ۵۰ هزار زن در سراسر دنیا، به دست اعضای خانواده یا شرکای عاطفی‌شان به قتل می‌رسند. یعنی هر ساعت، بیش از ۵ زن یا دختر به دست نزدیکان خود از دنیا می‌روند.

زنانی که مورد خشونت جنسیتی قرار می‌گیرند، در خطر ابتلا به افسردگی، اختلال‌های اضطرابی، حاملگی ناخواسته، عفونت‌های جنسی و ایدز با عواقب طولانی‌مدت هستند. خطر اعمال خشونت و عواقب ناشی از آن در فضاها و جوامع دارای تبعیض‌های جنسیتی بیش‌تر است. همین موضوع، اهمیت شناخت و آگاهی از قوانین و مشکلات زنان را دوچندان می‌کند. به همین مناسبت، در ادامه این مقاله، چندین فیلم و سریال شاخص و هم‌چنین چندین کتاب از سرتاسر دنیا با موضوع مبارزه زنان و خشونت علیه زنان را به شما معرفی می‌‌گردد.

در زمانه پروانه‌ها (In the Time of the Butterflies)

ژانر: جنایی، داستانی، عاشقانه، دلهره‌آور

تاریخ پخش: 2001

کارگردان: ماریانو باروسو

بازیگران اصلی: سلما هایک، لومی کاوازوس، ادوارد جیمز الموس، مارک آنتونی

محصول کشور: مکزیک، آمریکا

امتیاز:  (IMDb) ۶.۶

خلاصه داستان: «در زمانه پروانه‌ها» فیلمی تلویزیونی، بر اساس کتابی به قلم خولیا آلوارز با همین نام است. کتاب آلوارز، الهام‌گرفته از داستان واقعی زندگی خواهران میرابال در سال ۱۹۶۰ است. آن‌ها به‌دلیل نقش‌داشتن در سرنگونی دیکتاتور خونخوار دومینیکن، به قتل می‌رسند. سال ۱۹۹۹، سالگرد فوت مینروا، پاتریا و ماریا ترزا، خواهران مبارز میرابال به‌عنوان روز جهانی علیه زنان ثبت می‌شود.

رافائل تروخیو، ۳۰ سال بر جمهوری دومینیکن در آمریکای لاتین حکومت کرد و دوره او، خشن‌ترین حکومت این کشور محسوب می‌شود. از میان خواهران میرابال، یکی از آن‌ها به نام دِدِه زنده ماند و در سال ۲۰۱۴ به مرگ طبیعی از دنیا رفت.

اسب وحشی (Mustang)

ژانر: داستانی

تاریخ پخش: ۲۰۱۵

کارگردان: دنیز گامزه ارگوان

بازیگران اصلی: گونس سنسوی، دوگا زینِپ دوغوسلو، توگبا سونگور اوغلو

محصول کشور: فرانسه، آلمان، ترکیه، قطر

امتیاز: (IMDb) ۷.۶

فیلم ترکی‌زبان «اسب وحشی»، داستان پنج دختر یتیم و نوجوان را روایت می‌کند که تحت سرپرستی مادربزرگ‌شان هستند. روستای محل زندگی این دختران، جایی در شمال ترکیه است که علی‌رغم طبیعت زیبا و مسحورکننده‌اش، جامعه‌ای محافظه‌کار و دل‌چرک دارد. جامعه‌ای که بازی‌کردن دختربچه‌ها با پسربچه‌های مدرسه‌ای را به چشم رسوایی جنسی می‌بیند و دختران نوجوان را محکوم به ازدواج می‌کند. مادربزرگ و دایی دختران، برای کنترل بیش‌تر، آن‌ها را در خانه زندانی می‌کنند و همه راه‌های نفوذی را می‌بندند تا دست هیچ نامحرمی پیش از وصلت شرعی، به آن‌ها نرسد.

فیلم تحسین‌شده «اسب وحشی» نامزد بهترین فیلم خارجی در مراسم اسکار و برنده چندین و چند جایزه بین‌المللی دیگر نیز شد.

مرد نامرئی (The Invisible Man)

ژانر: ترسناک، روان‌شناسی، علمی- تخیلی، معمایی

تاریخ پخش: ۲۰۲۰

کارگردان: لی ونل

بازیگران اصلی: الیزابت ماس، اولیور جکسون کوهن، هریت دایر

محصول کشور: استرالیا، آمریکا

امتیاز (IMDb): ۷.۱

«مرد نامرئی» اقتباسی از رمان اچ.جی.ولز در سال ۱۸۹۷ است که فیلمی هم در سال ۱۹۳۳ از روی آن ساخته شد. با اوج ‌گرفتن جنبش‌های آزادی‌بخش زنان و نگرش‌های جدید درباره حقوق زنان، فیلم لی ونل هم نگاهی تازه به داستانی قدیمی دارد.

سیسیلیا، شریک عاطفی آزارگری دارد که فیزیکدان است و در اتفاقی، به‌ظاهر به قتل می‌رسد. به سیسیلیا گفته می‌شود که نامزدش برای او، میراث هنگفتی به‌جای گذاشته که از طریق برادر مقتول، به دستش می‌رسد. اما خیلی زود، همه‌چیز حقه‌بازی به‌نظر می‌رسد.

سیسیلیا تصور می‌کند که نامزدش با تسلط بر علم فیزیک، موفق شده خودش را نامرئی کند و به او آسیب برساند اما کسی حرفش را باور نمی‌کند. در این میان، ظاهراً برادر نامزدش نیز در ماجرا شریک است و از همه‌چیز خبر دارد.

سیلی (Tappad)

ژانر: داستانی

تاریخ پخش: 2020

کارگردان: آنوبهاو سینها

بازیگران اصلی: تاپسی پانو، پاویل گولاتی، کومود میشرا

محصول کشور: هند

امتیاز: (IMDb) ۷

زمانی بالیوود، نماینده فیلم‌های پر رقص و آواز بود اما در این سینما، فیلم‌های عمیق و معنادار هم پیدا می‌شوند. سیلی یکی از همین فیلم‌هاست که صحبت درباره خشونت و تبعیض جنسی علیه زنان هندی را شروع می‌کند.

فیلم «سیلی» داستان زندگی بی‌نقص زنی جوان را روایت می‌کند که پس از سیلی‌خوردن از همسرش در یک میهمانی، اصول یک رابطه را برای خود بازتعریف می‌کند و ارزش‌های دیرین شخصی‌اش را به او یادآوری می‌کند. «سیلی» به هنجارها و سنت‌های هندی در خصوص زنان می‌پردازد که هویت آن‌ها را به ازدواج و رسیدگی به شوهر محدود می‌کند.

رنگ ارغوانی (The Color Purple)

ژانر: داستانی

تاریخ پخش: 1985

کارگردان: استیون اسپیلبرگ

بازیگران اصلی: دنی گلاور، آدولف سزار، مارگارت ایوری، اپرا وینفری

محصول کشور: آمریکا

امتیاز: (IMDb) ۷.۷

«رنگ ارغوانی» جایگاهی ویژه در هر فهرست معرفی فیلم دارد که به موضوع خشونت علیه زنان می‌پردازد. فیلم هشتم کارگردان افسانه‌ای سینما، استیون اسپیلبرگ، که اپرا وینفری و ووپی گلدبرگ را وارد دنیای تصویر کرد.

در فیلم، با دختر جوان جوان آفریقایی- آمریکایی به نام سیلی آشنا می‌شویم که ۱۴ سال سن دارد اما باردار است؛ آن‌هم از پدرش! فیلم، ما را با وقایع زندگی سیلی، تا ۳۰ سال بعد همراهی می‌کند و از شرایط فقر و نژادپرستی و تبعیض جنسی علیه زنان سیاه‌پوست در اوایل دهه ۱۹۰۰ میلادی می‌گوید. «رنگ ارغوانی» بر اساس رمانی با همین نام ساخته شده که آلیس واکر نوشته است. رمان برنده جایزه برترین کتاب پولیتزر و فیلم اسپیلبرگ، نامزد ۱۱ جایزه اسکار شد.

فرزند عزیز (Dear Child)

ژانر: جنایی، رمزآلود، دلهره‌آور

تاریخ پخش: ۲۰۲۳

کارگردان: ایزابل کلیفلد و جولیان پورکسن

بازیگران اصلی: کیم ریدل، نایلا شوبرت، سامی شرین

محصول کشور: آلمان

امتیاز (IMDb): ۷.۳

خلاصه داستان: مینی‌سریال مسحورکننده «فرزند عزیز» از روی کتابی با همین نام، به قلم رومی هاوسمن ساخته شده که از خاطرات ناتاشا کامپوش الهام گرفته شده است. در داستان اصلی، مردی با ربودن دختری ۱۰ ساله، او را در خانه‌اش حبس می‌کند و رفتاری همانند نازی‌ها در پیش می‌گیرد. در سریال جدید «فرزند عزیز» شاهد زندگی زنی با دو کودک هستیم که همه کارهای خود را طبق نظم شدیدی انجام می‌دهند. در قسمتی از فیلم، مشخص می‌شود که این سه نفر ربوده شده‌اند اما برای بازگشت به زندگی قبلی خود اشتیاق دارند. در کمال تعجب، آن‌ها دیگر نمی‌توانند عادی زندگی کنند!

زن جوان آتیه‌دار (Promising Young Woman)

ژانر: دلهره‌آور روان‌شناختی، کمدی سیاه، جنایی، معمایی

تاریخ پخش: ۲۰۲۰

کارگردان: امرالد فنل

بازیگران اصلی: کری مولیگان، بو برنهام، الیسون بری

محصول کشور: انگلستان، آمریکا

امتیاز (IMDb):  ۷.۵

خلاصه داستان: کیسی زن جوانی است که از رشته پزشکی انصراف داده است. او به‌ظاهر همه‌ چیز تمام است و آینده‌ای درخشان پیش رو دارد اما فکر خاطرات تلخ ۷ سال پیش، رهایش نمی‌کند. زمانی که کیسی در حال تحصیل بود، دوستش نینا را به‌خاطر خودکشی از دست می‌دهد و دلیل خودکشی، تجاوز یکی از هم‌کلاسیان آن‌ها به اسم آل بود. روزی کیسی، با شخصی رو در رو می‌شود و فرصتی برای جبران گذشته تلخ خود پیدا می‌کند.

فیلم تحسین‌شده «زن جوان آتیه‌دار»، بیش از ۱۹ میلیارد دلار در سرتاسر جهان فروخت و جایزه بهترین فیلم‌نامه غیراقتباسی مراسم اسکار را نیز از آن خود کرد.

۸. خانه پدری: اثری قدر ندیده از کیانوش عیاری

ژانر: جنایی، داستانی، دلهره‌آور

تاریخ پخش: ۲۰۱۲ (۱۳۹۸)

کارگردان: کیانوش عیاری

بازیگران اصلی: مهدی هاشمی، شهاب حسینی، مهران رجبی، ناصر هاشمی،

نازنین فراهانی، مینا ساداتی

محصول کشور: ایران

امتیاز (IMDb): ۶.۷

«خانه پدری» فیلم جنجالی سینمای ایران است که دو بار توقیف شد و با حذفیات و انتقاداتی به صحنه‌های خشونت‌بار، دوباره اجازه اکران گرفت. این فیلم درخشان عواقب رفتارهای خشونت‌بار یک پدر و پسرانش را در طول سه نسل‌(از ۱۳۰۸ تا ۱۳۷۹) نشان می‌دهد.

در «خانه پدری» شاهد هستیم که پدری، دختر جوانش را به ظن ارتکاب یک اشتباه، به قتل می‌رساند و با همکاری پسرش در زیرزمین خانه دفن می‌کند. تمام اعضای خانواده، از جمله زنان، از این اتفاق باخبرند اما هیچ‌کدام دم برنمی‌آورند و ترجیح می‌دهند به‌جای این کار، خود را عذاب بدهند یا حتی بکشند.

فیلم کیانوش عیاری سنت‌ها و افکاری را به تصور می‌کشد که برای جامعه ایرانی غریبه نیست. ریشه فرهنگی و عمیق داستان «خانه پدری» باعث شده تا ارتباطی نزدیک با مخاطب برقرار کند و به یکی از فیلم‌های برتر تاریخ ایران تبدیل شود.

با ما به پایان می‌رسد (It Ends with Us)

ژانر: داستانی، عاشقانه

تاریخ پخش: ۱۹ مرداد ۱۴۰۳ (۲۰۲۴)

کارگردان: جاستین بالدونی

بازیگران اصلی:  بلیک لایولی، جاستین بالدونی، برندون اسکلنار، جنی اسلیت

محصول کشور: آمریکا

امتیاز (IMDb): ۶.۵

خلاصه داستان: «با ما به پایان می‌رسد» داستان زندگی عاشقانه دختری به نام لیلی بلوم را به تصویر می‌کشد که احساساتی متناقض درباره پدرش دارد. ارتباطی که او با پسری جراح و به‌ظاهر متشخص برقرار کرده، با سر رسیدن عشق اول زندگی‌اش متلاطم می‌شود.

این فیلم روایتی عاشقانه دارد اما در واقع، خشونتی پنهان را یدک می‌کشد. اتفاقات فیلم، همان‌طور که در ذهن لیلی می‌گذرد، به بیننده هم نشان داده می‌شود و تنها در انتهاست که متوجه خشونت پشت رفتارهای عاشقانه همسر او می‌شویم. لیلی درمی‌یابد که برای زندگی‌اش باید تنها به خودش تکیه کند و تصمیمی سخت برای آینده‌اش بگیرد. مادرش نیز زمانی در موقعیت مشابه قرار گرفت اما قدرت تصمیم‌گیری نداشت.

نان‌آور (The Breadwinner)

ژانر: انیمیشن، داستانی، خانوادگی، جنگی

تاریخ پخش: ۲۰۱۷

کارگردان: نورا تومی

بازیگران اصلی: سارا چادری، سوما چایا، نورین گولامگاس

محصول کشور: ایرلند، کانادا، لوکزامبورگ، آمریکا

امتیاز (IMDb): ۷.۷

انیمیشن تلخ «نان‌آور» روایتگر زندگی دختری افغان به نام پروانه است که زیر سایه حکومت طالبان روزگار می‌گذرانند. روزی پدر پیر پروانه دستگیر می‌شود و از آن‌جا که این خانواده پسری ندارند، پروانه تصمیم می‌گیرد موهایش را کوتاه کند و با شمایلی پسرانه، کار پدرش، یعنی دستفروشی را ادامه دهد.

انیمیشن بزرگسالانه «نان‌آور» بر اساس رمان پرفروش دبورا الیس ساخته شد. فیلم، داستانی کاملا جدی دارد و خشونت تحمیل‌شده به زنان در کشور افغانستان را به‌خوبی به تصویر می‌کشد. با وجود سخت‌گیری‌ها و فضای خفقان‌آور جامعه، عشق در خانواده پروانه و میان مردم جریان دارد. «نان‌آور» هم‌چنین، استعداد برابر زنان برای شراکت در زندگی را یادآور می‌شود. این شاهکار هنری، نامزد جایزه اسکار نیز شد.‌(نقل قول) آخرین دیالوگ پروانه:

کلمات را به کار بگیر، نه قدرت صدایت را. گل‌ها را باران شکوفا می‌کند، نه رعد و برق.

برگشت‌ناپذیر (Irreversible)

ژانر: دلهره‌آور روان‌شناختی، جنایی، معمایی

تاریخ پخش: ۲۰۰۲

کارگردان: گاسپار نوئه

بازیگران اصلی: مونیکا بلوچی، وینسنت کسل، آلبرت دوپنتل

محصول کشور: فرانسه

امتیاز (IMDb): ۷.۳

خلاصه داستان: در فیلم «برگشت‌ناپذیر» شاهد داستانی هستیم که به‌تمامی، برعکس نشان داده می‌شود! یعنی ابتدا، صحنه پایانی فیلم می‌بینیم و داستان همین‌طور به عقب می‌رود تا اینکه در انتهای فیلم، بالاخره اتفاق ابتدایی را می‌بینیم. این سبک روایتگری گاسپر نوئه با تحسین و نقدهای زیادی روبه‌رو شد.

«برگشت‌ناپذیر» داستان انتقام‌گیری همسر و پارتنر قبلی زنی را پس از تجاوز وحشیانه به او بازگو می‌کند. زن باردار است و از کم‌توجهی همسرش دل خوشی ندارد. در نهایت هم به‌خاطر بی‌توجهی همسرش، به تنهایی راه خانه را طی می‌کند که در همان‌جا مورد تجاوز قرار می‌گیرد و به کما می‌رود. صحنه‌های خشونت‌آمیز این فیلم به‌قدری تکان‌دهنده هستند که عمده‌ای از تماشاگران، آن را غیرقابل تحمل توصیف می‌کنند. «برگشت‌ناپذیر» به‌خاطر همین روایت بحث‌برانگیز و بی‌رحمانه خود شناخته می‌شود. یک منتقد درباره فیلم «برگشت‌ناپذیر» گفته است:

اگر می‌خواهید برای مدت طولانی ناراحت باشید، بروید این فیلم را ببینید!

فیلم «برگشت‌ناپذیر» می‌خواهد تأکید کند که حادثه‌ها، خواهی‌نخواهی اتفاق می‌افتند و راهی برای بازگرداندن آن‌ها نیست و بعضی تصمیمات، برگشت‌ناپذیرند.

خدمتکار (Maid)

ژانر: داستانی

تاریخ پخش: ۲۰۲۱

کارگردان: مولی اسمیت متزلر

بازیگران اصلی: مارگارت کوالی، نیک رابینسون، آیکا نونی رز

محصول کشور: آمریکا

امتیاز (IMDb): ۸.۳

مینی‌سریال خدمتکار، بر اساس خاطرات استفادنی لند ساخته شده است. این فیلم، و روایتگر داستان زندگی زنی است که برای الکس، فرزند طلاق است و حالا همسر خودش را به‌خاطر اعتیاد به الکل و خشونت خانگی ترک می‌کند. الکس و فرزند خردسالش، مکان یا پولی ندارند تا بتوانند زندگی دونفره‌شان را ادامه دهند. در ادامه فیلم، خیلی زود متوجه می‌شویم که قوانین مناسبی برای رسیدگی به زنان در این مرحله نیز وجود ندارد. الکس چاره‌ای ندارد جز این‌که به پیش‌پاافتاده‌ترین کارها تن بدهد و حتی از سر درماندگی، فکر بازگشت به زندگی پیشین نیز به سرش می‌زند. اما در نهایت، با اراده‌ای قوی بر شرایط ناگوار غلبه می‌کند، آن هم به‌حدی که می‌تواند در کنار کار و پس‌انداز، ادامه تحصیل هم بدهد.

ندای کازابلانکا:

این مستند که در سال ۲۰۱۴ ساخته ‌شده است نشان می‌دهد تحولات اجتماعی چگونه آرام و بی‌صدا در مراکش در حال وقوع است. در کشوری که ۶۰ درصد زنان آن هرگز به مدرسه نمی‌روند نسل جدیدی از زنان برای نخستین بار برای رهبری آموزش می‌بینند. این فیلم زندگی این زنان را در مدارس و سایر مکان‌های آموزشی دنبال می‌کند و با آن‌ها در رابطه با ازدواج، آموزش و اشتغال صحبت می‌کند. فیلم بر توانمندسازی زنان و دختران برای تغییر جامعه و زندگی زنان تاکید دارد. برای مشاهده فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

 http://www.wmm.com/advscripts/wmmvideo.aspx?pid=254

 دفاع از زندگی‌مان:

این مستند برنده جایزه اسکار بر شیوع و گستردگی خشونت‌های خانوادگی در ایالات‌متحده آمریکا تاکید می‌کند. خشونت های خانوادگی بیش‌ترین دلیل آسیب ِ زنان در آمریکا هستند. آسیب‌هایی که بیش از حملات خیابانی، تجاوزها و تصادفات، زندگی زنان در آمریکا را تحت تأثیر قرار می‌دهند. مستند آموزشی «دفاع از زندگی‌مان»، زندگی و اعترافات هولناک چهار زن را به تصویر می‌کشد که به دلیل به قتل رساندن ضاربان خود در زندان هستند. زنان فیلم اعضای سازمان «زنان کتک‌خورده مقابله‌به‌مثل می‌کنند»‌(Battered Women Fighting Back) هستند. سازمانی که در ابتدا گروهی جهت حمایت از زنان زندانی خشونت دیده‌ای بود که فرد آزارگر خود را به قتل رسانده‌اند و بعدا به سازمان اجتماعی با بیش از ۱۰۰ داوطلب گسترده شد.

تمامی زن‌های فیلم، خشونت‌های خانوادگی نظیر آزار و اذیت، ضرب و شتم و تجاوز را توسط شوهران و شرکای جنسی‌شان تجربه کرده‌اند. فیلم چگونگی قرار گرفتن زنان خشونت دیده در پشت میله‌های زندان به دلیل دفاع از زندگی‌شان را به تصویر می‌کشد. برای مشاهده فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

http://www.cambridgedocumentaryfilms.org/…/defending.html

 دوما:
دوما، مستندی جنجال‌برانگیز در رابطه با آزار و اذیت‌هایی است که زنان فلسطینی و زنانی که در کشورهای عربی زندگی می‌کنند، با آن مواجه هستند. این فیلم، اولین فیلمی است که با تکیه بر شواهد، چگونگی آزار و اذیت‌های جنسی زنان در کشورهای عربی را بازگو می‌کند. دوما، تجربیات زنان و سکوت‌شان در مواجه با این نوع خشونت‌ها را که از سوی خانواده و جامعه به آن‌ها تحمیل می‌شود را به تصویر می‌کشد.

فیلم «دوما» تنها به تصویر کشیدن تجربیات تلخ این زنان بسنده نمی‌کند بلکه به قربانیان این خشونت‌ها، امید زندگی بهتر در صورت شکستن سکوت‌شان را می‌دهد. برای مشاهده فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

https://www.youtube.com/watch?time_continue=12&v=Dd10IOZBc94

بهشت روی زمین:

فیلم «بهشت روی زمین» که در سال ۲۰۰۸ ساخته‌شده است زندگی دختری اهل هندوستان را نشان می‌دهد که برای رفتن به کانادا با مردی غریبه ازدواج می‌کند. مردی که به آزار و اذیت و زندانی کردن او که از کشورش دور شده است، دست می‌زند. این فیلم به بازنمایی مشکلات زندگی مهاجرانی که مورد خشونت‌های خانوادگی قرار می‌گیرند می‌پردازد. مهاجران قربانی خشونت‌های خانوادگی که در مبارزاتشان نه تنها باید مراکز حامی را پیدا کنند بلکه باید راهی جهت اطلاع آن‌ها از آن‌چه در محیط خانه‌شان اتفاق می‌افتد، پیدا کنند. برای مشاهده تریلر فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

https://www.youtube.com/watch?v=_neF3vLaA9E

من یک دختر هستم:

اگر زن یا دختر باشید احتمال بیش‌تری دارد که در معرض فقر، خشونت، بیماری و آسیب‌هایی از این دست قرار بگیرید. مستند «من یک دختر هستم» ساخته ۲۰۱۳ با دنبال کردن زندگی دختران جوان و نوجوان در کشورهای مختلف، چگونگی مواجهه آن‌ها با ازدواج‌های اجباری، بارداری در سنین پایین و آسیب‌های اجتماعی دیگر را به تصویر می‌کشد. این دختران در کشورهایی چون کامبوج، افغانستان، استرالیا، آمریکا و گینه‌نو زندگی می‌کنند و این گستردگی جغرافیایی نشانه‌ای برجهانی بودن این خشونت‌ها علیه زنان است. تریلر این فیلم را در لینک زیر ببینید:

https://www.youtube.com/watch?v=KaR-UcCpZfA

مادر جاز:

فیلم مادر جاز ساخته ۲۰۱۰ فیلمی است که بر خشونت‌های جنسی علیه زنان در کنگو و چگونگی ایستادگی و مقاومت قربانیان این نوع خشونت در جامعه با استفاده از تجربیات به‌دست‌آمده‌شان، تمرکز دارد. فیلم «مادر جاز» هم‌چنین الهام گرفته از جنبش زنان قدرتمند در کنگو است که سکوت‌شان در رابطه با خشونت‌های جنسی را شکسته‌اند. فیلم مادر جاز در سال ۲۰۱۰ موفق به کسب جایزه از جشنواره بین‌المللی زنزیبر‌(Zanzibar) شد.

تریلر این فیلم را در لینک زیر ببینید:

https://www.youtube.com/watch?v=Mf9X5L3Far4

ماریا در ناکجاآباد:

فیلم «ماریا در ناکجاآباد» ساخته مارسلا زامورا‌(Marcela Zamora Chamorro)، سفر سه زن اهل السالوادور به ایالات‌متحده آمریکا را نشان می‌دهد. زنانی که به امید زندگی بهتر تصمیم به ترک شوهران آزارگر خود و پشت سر گذاشتن فقر گرفته‌اند. در این سفر آن‌ها با روسپی‌گری، تجاوز، آدم‌ربایی و مرگ مواجه می‌شوند داستانی آشنا برای بسیاری از مهاجران. این فیلم که در سال ۲۰۱۰ ساخته‌شده است، خطراتی که زنان مهاجر با آن مواجه هستند را به تصویر می‌کشد. برای مشاهده فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

https://www.youtube.com/watch?v=1-g1hjtFM5Y

دختر خانم گوندا:

فیلم «دختر خانم گوندا» زندگی زنی اهل مالی را به تصویر می‌کشد که در آمریکا زندگی می‌کند و به دلیل حضور غیرقانونی از این کشور در آستانه‌ی اخراج قرار گرفته است. خانم گوندا می‌داند که در صورت بازگشت به مالی دختر دوساله‌اش با خطر ختنه زنان مواجه است. این فیلم تلاش‌های او برای متقاعد کردن مسئولان سازمان مهاجرت از خطری که دختر دوساله‌اش را تهدید می‌کند رانشان می‌دهد. این فیلم مبارزات زنان مهاجر را در مواجهه با قوانین مهاجرت و حقوق بشر را به تصویر می‌کشد. برای مشاهده فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

https://www.youtube.com/watch?v=gGowr4ZvFkA

پشت میله‌های زندان بدون برقع:

فیلم «پشت میله‌های زندان بدون برقع» که در سال ۲۰۱۳ ساخته‌شده است، تجربیات زنان افغان را در پشت میله‌های زندان نشان می‌دهد. برای مثال، در زندان «تخار» ۴۰ زن به همراه ۳۴ کودک خود در چهار سلول زندانی هستند. این فیلم نشان می‌دهد چگونه از زندان برای کنترل زنان افغانستانی استفاده می‌شود. زنانی که غالبا یا به‌خاطر فرار از دست شوهران خود یا قتل آن‌ها مجازات می‌شوند.

برای مشاهده فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

http://www.smh.com.au/…/No-Burqas-Behind-Bars-6000666.html

خشونت‌های شخصی:

این فیلم که در سال ۲۰۱۴ برنده جایزه از جشنواره ساندنس در بخش مستندهای اجتماعی آگاهی‌بخش شده است؛ زندگی قربانیان خشونت‌های خانوادگی را بازگو می‌کند و به این سئوال پاسخ می‌دهد چرا قربانیان خشونت‌های خانوادگی گاهی حاضر به ترک فرد آزارگر خود نیستند. برای مشاهده فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

https://www.youtube.com/watch?v=Jf_zvbMwhHo…

صداهای خاموش:

این فیلم به بحث خشونت‌های خانوادگی در انگلستان می‌پردازد.

شخصیت‌های فیلم که در سنین ۱۰ تا ۴۰ سال هستند، به بازگویی تجربیات واقعی قربانیان خشونت‌های خانوادگی در انگلستان می‌پردازند.

برای مشاهده فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

https://www.youtube.com/watch?v=1PHwl2A-8zM

شش روز؛ سه اکتیویست، سه جنگ و یک رؤیا:

در این فیلم با دنبال کردن مشاهدات سه فعال حقوق بشر در عراق، لیبی، گرجستان در شش روز با زندگی زنان ساکن این کشورها و مسائلی که با آن مواجه هستند، آشنا می‌شویم. آموزش، قتل‌های ناموسی و بهداشت از جمله مواردی است که در این فیلم که در سال ۲۰۱۳ ساخته ‌شده است به‌عنوان بخشی از موضوعاتی که زنان در این کشورها با آن روبرو هستند، به تصویر کشیده می‌شود.

برای مشاهده فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

https://www.youtube.com/watch?v=n1QDSy4Mj90

قصه امی:

فیلم «قصه امی» به بازگویی قتل‌هایی که به دنبال خشونت‌های خانوادگی در سال ۲۰۰۱ در آمریکا اتفاق افتاده است از طریق مصاحبه با والدین قربانیان، همکاران، مجریان قانون و سایر افراد مرتبط با پرونده‌های این قتل‌ها می‌پردازد. در این فیلم بیننده با معضل خشونت علیه زنان و عواقب آن مواجه می‌شود.

برای مشاهده فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

https://www.youtube.com/watch?v=TsFv4DiPKFg

توطئه سکوت:

این فیلم با تمرکز بر سکوت قربانیان خشونت‌های خانوادگی نشان می‌دهد چگونه قربانیان این خشونت‌ها به علت ترس از فرد آزارگر خود و یا قضاوت‌های اطرافیان هنگامی‌که در معرض خشونت قرار می‌گیرند، دست به سکوت می‌زنند. بسیاری از قربانیان خشونت‌های خانوادگی تصور می‌کنند با سکوت خود می‌توانند از بروز خشونت‌های بیش‌تر جلوگیری کنند. این فیلم نشان می‌دهد که خشونت‌های خانوادگی صرف‌نظر از طبقه اقتصادی و نژادی ممکن است برای هر فردی اتفاق بیفتد.

برای مشاهده فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

https://www.youtube.com/watch?v=rp0h2fvQKDE

جنبش جهانی توقف خشونت علیه زنان: تا زمان توقف خشونت علیه زنان:

مستند «تا زمان توقف خشونت علیه زنان» در ارتباط با تک‌گویی‌های واژنی‌(تک‌گویی واژن‌ها عنوان نمایشنامه‌ای از ایو انسلر نویسنده آمریکایی) زنان قربانی تجاوز و خشونت‌های جنسی در سراسر جهان است. هم فیلم و هم جنبش جهانی پایان دادن به خشونت علیه زنان، برافزایش آگاهی در رابطه با خشونت‌های جنسی علیه زنان در سراسر جهان و شکستن سکوت قربانیان این نوع خشونت‌ها متمرکز است.برای مشاهده فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

https://www.youtube.com/watch?v=v4xJxYvrX8w
منطقه جنگی:

یکی از اشکال خشونت علیه زنان که غالباً نادیده گرفته می‌شود، مسئله آزار و اذیت‌های خیابانی علیه زنان است. این مستند که در سال ۱۹۹۸ ساخته‌شده است با همراه کردن مردان به‌دنبال پاسخ به این سئوال است که چرا مردها با متلک گفتن، سوت زدن و کارهایی از این‌دست می‌خواهند توجه زنان را جلب کنند. این فیلم با به تصویر کشیدن تجربیات زنان در آمریکا، به تجزیه و تحلیل خشونت‌های خیابانی علیه زنان می‌پردازد. برای مشاهده فیلم به لینک زیر مراجعه کنید:

https://www.youtube.com/watch?v=Jk5BinpaLss

در دهه‌های اخیر، داستان‌های بسیاری در این رابطه روایت شده، اما جدا از پنج فیلمی که در ادامه می‌آید، فیلم‌های دیگری چون «خوابیدن با دشمن» (Sleeping with the Enemy) با بازی «جولیا رابرتس» در نقش زنی که از همسر سلطه‌جوی خود می‌گریزد و البته «تلما و لوییز» (Thelma & Louise) ساخته‌ی «ریدلی اسکات» با بازی «سوزان ساراندون»، «برد پیت» و «جینا دیویس» شایسته‌ی ستایش و تکریم‌اند. در انتها باید یادآور شد که بر اساس گزارش «نیویورک تایمز» در سال ۱۹۸۴، مخاطب هرچه بیش‌تر فیلم‌هایی با موضوع خشونت نگاه کنند، بیشتر نسبت به زشتی این عمل، یا رفتارهای مشابه مثل تجاوز بی‌حس می‌شود.

چراغ گاز (Gaslight)

«چراغ گاز» به کارگردانی «جرج کیوکر» داستانی در مورد یک وارثه‌ زیبا به نام «پاولا» با بازی «اینگرید برگمن» روایت می‌کند که به قدری توسط همسری جنایت‌کار و توطئه‌چین با بازی «چارلز بویر» بدرفتاری می‌بیند که به مرز جنون می‌رسد. پاولا متهم به برداشتن و مخفی کردن اشیای خانه است، اما او چنین رفتارهایی را به خاطر نمی‌آورد. پاولا از اطاق زیر شیروانی صدای پا می‌شنود و می‌بیند که نور چراغ بی‌علت کم و زیاد می‌شود. برگمن برای بازی در این فیلم برنده‌ اسکار شد.

گاو بینوا (Poor Cow)

«کن لوچ» در سال ۱۹۶۷ با «گاو بینوا» اولین فیلم بلند خودش را ساخت و داستانی در مورد رنج‌های «جوی» ۱۸ ساله روایت کرد. او با «تام» ازدواج کرده و دارای یک فرزند پسر است و وقتی همسرش به زندان می‌افتد خود را تنها و ستم‌دیده می‌یابد. این زن که جسم و جانش آسیب دیده تصمیمات اشتباهی در غیبت همسر می‌گیرد. او در کلوب‌هایی غیرقانونی می‌رقصد و با «دیو» که او هم کارش به زندان می‌کشد هم‌خانه می‌شود. «جوی» سپس اقدامی انجام می‌دهد که اغلب زنان در زمان او می‌کردند: نزد همسرش برمی‌گردد به این امید که اوضاع به آن وخامتی که تصور می‌کند نباشد. «کارول وایت» در این فیلم نقش «جوی» را بازی می‌کند.

کافی (Enough)

فیلم «کافی» به کارگردانی «مایکل اپتد» با بازی «جنیفر لوپز» در نقش زنی به نام «اسلیم» که بی‌شمار از همسر سلطه‌جو و خشن خود آزار جسمی دیده و ناگهان به این نتیجه می‌رسد که دیگر کافی است، از رمانی به نام «سیاه و آبی» نوشته‌ی «آنا کوییندلن» اقتباس شده است. زن قصه دخترش را برمی‌دارد و پا به فرار می‌گذارد، اما وقتی همسرش رد او را می‌گیرد، تصمیم می‌گیرد که خود عدالت را اجرا کند. لوپز سابقه‌ی بازی در زنی هم‌-سرنوشت را در «زندگی ناتمام» (An Unfinished Life)‌را دارد.

دولورس کلیبورن (Dolores Claiborne)

این فیلم که از رمان «استیون کینگ» الهام گرفته شده و بازیگر درخشانی چون «کتی بیتس» در نقش اصلی آن بازی کرده، قدرتمندانه آسیب دراز-مدت از همسر و والدینی بدرفتار، و هزینه‌ سنگینی که زن برای فرار از آن جهنم خانگی می‌پردازد را به تصویر می‌کشد. «جنیفر جیسون لی» نقش دختری شکننده و مست را بازی می‌کند که زندگی در کنار مادرش را تاب نمی‌آورد و نمی‌تواند آزار جنسی را از خاطرش بزداید. دولورس در انزوا زندگی می‌کند؛ یک زن مطرود که به غلط متهم به قتل رییس خود است. او مصمم است زندگی در انزوا و تنهایی را ادامه دهد و به خیال خود از دخترش محافظت کند.

تایرناسور (Tyrannosaur)

در برداشت «پدی کنسداین» از خشونت خانگی، «الیویا کلمن» شگفت‌انگیز در نقش زنی زخم‌خورده به نام «هنا» بازی می‌کند که همسر به ظاهر بی‌آزارش «جیمز» با بازی «ادی مارسن» تاوان بدرفتاری‌هایش را می‌پردازد. این فیلم در مورد مردانی است که به آفت خشونت مبتلا شده‌اند، اما از طرف دیگر داستانی درباره عشق و رستگاری است. «تایرناسور» با متن و بازی‌هایی دقیق، ممکن است فیلمی ناخوشایند باشد، اما یکی از بهترین فیلم‌های ساخته شده در مورد خشونت خانگی است.

فیلم سینمایی مامور خود خوانده (A Vigilante)

در فیلم مامور خودخوانده‌(A Vigilante)، شخصیت سرکش و مستقل سیدی که توسط اولیویا وایلد به تصویر کشیده شده، به‌عنوان یک بازمانده و قربانی آزارهای خانگی معرفی می‌شود. او تمام تلاشش را برای پیدا کردن و مجازات آزارگران و سوءاستفاده‌کنندگان به کار می‌گیرد. در عین حال، به‌دنبال همسر سابق و شکنجه‌گر خود نیز می‌گردد.

این فیلم، فضایی را به نمایش می‌گذارد که در آن سیدی با سوءاستفاده‌کنندگان متعددی که به‌طور آزادانه زندگی می‌کنند، روبه‌رو می‌شود. اولیویا وایلد در این فیلم بازی فوق‌العاده و تأثیرگذاری را ارائه می‌دهد و احساسات واقعی را به شخصیت خود منتقل می‌کند. با وجود جنبه‌های سینمایی کارهای سیدی، این فیلم به عمق سفر احساسی او می‌پردازد و اطمینان حاصل می‌کند که انگیزه‌ها و رفتارهای خودسرانه‌اش به‌طور واقعی باقی می‌مانند.

فیلم نشان می‌دهد که آزارها و خشونت‌هایی که در خانه علیه زنان اتفاق می‌افتد حتی بعد از خروج از خانه و ترک فرد آزارگر با زنان باقی می‌ماند و تمام زندگی را با چالش مواجه می‌نماید.

فیلم سینمایی پرندگان بی‌نام‌(birds without names)

پرندگان بی‌نام۲۰۱۷‌(birds without names) محصول کشور ژاپن است که در آن عشق سمی به تصویر کشیده می‌شود، توواکو که نمی‌تواند از دست معشوقه سابقش رهایی یابد، در حالی که با جینجی، پیرمردی که به شدت به او علاقه‌مند است، زندگی می‌کند به سمت تاریکی می‌رود و در جایی متوجه می‌شود که جینجی در گم شدن معشوق سابقش نقش داشته است.
فیلم پرندگان بی‌نام بینندگان را در حالت تعلیق نگه می‌دارد و به طرز ماهرانه‌ای مقصر واقعی داستان را پنهان می‌کند. این فیلم معمایی ژاپنی به زندگی قربانیان آزار و اذیت نگاهی می‌اندازد و چرخه‌ای از خودمجازاتی را به تصویر می‌کشد. فیلم به پیچیدگی‌های روابط عاشقانه سمی پرداخته و تأثیرات مخرب آزار عاطفی را به خوبی نشان می‌دهد که زنان به دلیل حضور در چرخه معیوب خشونت خانگی به راحتی نمی‌توانند زندگی را ترک کنند.

تفاوت فیلم‌های ایرانی و خارجی در پرداختن به خشونت خانگی

در فیلم‌های ایرانی صراحت کم‌تری در پرداختن به این موضوع است اما در فیلم خارجی کارگردان بی‌پرده‌تر به موضوع خشونت خانگی پرداخته‌اند.

خشونت خانگی پدر علیه دختران در فیلم‌های خارجی به وضوح نشان داده می‌شود اما در ایران به این موضوع کم‌تر پرداخته شده است.

فیلم روزا لوکزامبورگ، تئوریسن، اسطوره و جان‌باخته مارکسیست

روزا لوکزامبورگ مشهورترین شخصیت تاریخی چپ در میان زنان است. وی به‌خاطر فعالیت‌های سیاسی‌اش سه بار زندان رفت و سرانجام کشته شد و جسد او را به رودخانه انداختند.

روزا لوکزامبورگ‌Rosa Luxemburg (زاده: ۱۸۷۰-درگذشته: ۱۹۱۹) انقلابی یهودی و رهبر سوسیالیست و کمونیست آلمانی لهستانی‌تبار بود. او از مهم‌ترین چهره‌های سوسیالیستی در آغاز قرن بیستم بود. او از اصلی‌ترین بنیان‌گذاران حزب سوسیال دموکرات لهستان و لیتوانی و اتحادیه اسپارتاکیست‌(بعدها:حزب کمونیست آلمان ۱۹۱۸) بود.

در سال ۱۹۱۹ در پی خیزش ژانویه، توسط دولت آلمان دست‌گیر و به هم‌راه دیگر رهبران حزب کمونیست آلمان از جمله کارل لیبکنِشْت، تیرباران شد. آرای او مکتبی را شکل داد که به لوکزامبورگیسم مشهور است.

روزا لوکزامبورگ بعد از اتمام دبیرستان به حزب کارگر لهستان روی آورد. ۱۸ ساله بود که به دلیل تعقیب سیاسی از سوی دولت وقت به سوئیس گریخت. او در دانشگاه زوریخ در رشته ‌های فلسفه، علوم انسانی، سیاست و علوم اقتصادی به تحصیلات خود ادامه داد. تاثیرات او به عنوان تئوریسین سوسیال دموکراسی و مارکسیسم و مخالف با نظامی‌گری بر جنبش سوسیال دموکراسی آلمان برجسته است.

روزا لوکزامبورگ در ۱۸۹۸ با گوستاو لوبک ازدواج و آلمان را برای زندگی انتخاب کرد. وی بلافاصله به عضویت حزب سوسیال دموکرات آن زمان آلمان در آمد و بعدها یکی از اعضای جناح چپ این حزب محسوب می‌شد. روزا لوکزامبورگ به‌همراه کارل لیبکنشت در مخالفت با جنگ جهانی اول گروه بین المللی اسپارتاکوس را به‌وجود آورد. او به عنوان یک نویسنده سیاسی نیز تعداد زیادی مقاله‌های انتقادی و تحلیل‌های اقتصادی از خود برجای گذاشته است. او حتی در دوران زندان تا سال ۱۹۱۸و در طی قیام بزرگ مردمی معروف به «انقلاب نوامبر» به نوشتن در روزنامه‌ «پرچم سرخ»، که به‌عنوان اولین زن خود ناشرش بود، ادامه داد.

روزا لوکزامبورگ یکی از فعالان سیاسی بود که در اول ژانویه ۱۹۱۹ حزب کمونیست آلمان را بنیان نهادند. مرام‌نامه این حزب توسط وی به رشته تحریر درآمد. بعد از شکست قیام اسپارتاکوس، روزا لوکزامبورگ به همراه کارل لیبکنشت، همرزم خود، در پانزدهم ژانویه به‌طرز فجیعی به دست سربازان به قتل رسید.

آثار تئوریک و تاثیرات فعالیت عملی او در راه جنبش سوسیالیسم، همبستگی بین‌المللی و طبقه کارگر، علیه جنگ و میلیتاریسم از مرزهای آلمان بسیار فراتر رفت. تا به امروز نیز روزا لوکزامبورگ به عنوان یکی از معروف‌ترین چهره‌های زنان سوسیالیست در جهان شناخته میشود.

لینک فیلم جذابی که در باره زندگی روزا لوکزامبورگ ساخته شده است، در این‌جا قرار دارد:

‏https://archive.org/details/geduldderrosaluxemburgdie1986

فیلم‌های ایرانی

فیلم قرمز؛ «هستی» قربانی خشونت خانگی‌(۱۳۷۷)

فیلم «قرمز» به کارگردانی فریدون جیرانی به موضوع خشونت خانگی روانی و جسمی می‌پردازد. «قرمز» از زنی می‌گوید که قربانی مردی شکاک و گرفتار بیماری پارانوئید است. هستی مشرقی با بازی هدیه تهرانی تلاش می‌کند با او مدارا کند اما نتیجه نمی‌گیرد و به دنبال جدایی است اما آزار‌ها بیش‌تر می‌شود. آسیب‌های روانی همسر او با بازی محمدرضا فروتن کار را به جنون و خون می‌رساند.

محمدرضا فروتن و هدیه تهرانی در هفدهمین دوره جشنواره فجر برای بازی در این فیلم برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول مرد و زن شدند. جیرانی در چند فیلم دیگرش مانند «خفه‌گی»، «آب‌وآتش» و «شام آخر» به موضوع خشونت علیه زنان و مسائل و مشکلات آنان پرداخته است.

 فیلم دو زن؛ «فرشته» قربانی خشونت خانگی و آزار جنسی‌(۱۳۷۷)

فیلم «دو زن» داستان دو دوست و هم‌دانشگاهی به نام فرشته و رویا است. در این میان فرشته زندگی‌اش را به جامعه مردسالار و مردان می‌بازد. او ابتدا به دلیل آزار‌های فردی به نام حسن نجفی مجبور به ترک دانشگاهش و بازگشت به شهرش می‌شود. اما این آزارها تمامی ندارد. بعدا با مردی به نام احمد ازدواج می‌کند و این آسیب‌ها از خیابان به خانه می‌رسند و می‌شوند خشونت خانگی.

«دو زن» روایت قربانی شدن زندگی فرشته است. بازی نیکی کریمی در نقش فرشته در هفدهمین جشنواره فیلم فجر تحسین شد. فیلم «دو زن» را تهمینه میلانی کارگردانی کرده است. فیلمسازی که ردپای دغدغه زنان را در سایر آثارش نیز می‌بینیم. میلانی برای فیلم «دو زن» برنده جایزه بهترین فیلم‌نامه جشنواره فجر شد.

 ‌فیلم عروس آتش؛ «احلام» قربانی رسوماتی علیه زنان‌(۱۳۷۸)

ازدواج اجباری و نقد آن ایده اصلی فیلم «عروس آتش» است، ازدواجی که از دل سنت‌های طایفه‌ای برآمده. «عروس آتش» زندگی احلام را روایت می‌کند. دختری که دانشجوی پزشکی است و طبق سنت طایفه‌شان باید با پسر عموی خود ازدواج کند. دختری که دل در گرو استاد دانشگاه خود دارد.

احلام با بازی غزل صارمی در ابتدا سعی می‌کند تا عشیره خود را نسبت به قدیمی بودن سنت‌ها و عدم لزوم اجرای آن‌ها آگاه کند اما نمی‌شود که نمی‌شود. در نهایت با اجبار زیاد تن به ازدواجی می‌دهد که حجله‌اش قتلگاه عروس و داماد می‌شود، درست زمانی که اهالی طایفه در حال رقص‌ و پایکوبی از این وصلت هستند.  

«عروس آتش» تمرکز خود را روی روایت سنت‌های غلطی گذاشته است که مرد و زن را باهم می‌بلعد. سنت‌هایی که گاهی از دل آن‌ها تعصب‌های افراطی بیرون می‌زند و زنان به‌عنوان مایملک مردان جمعیت زیادی از قربانیان را تشکیل می‌دهند. زنده‌یاد خسرو سینایی «عروس آتش» را کارگردانی کرده است. فیلمی که فیلم‌نامه آن را سینایی با همراهی حمید فرخ‌نژاد نوشتند.

 فیلم سگ‌کشی؛ «گلرخ» قربانی خشونت جنسی‌(۱۳۷۸)

گلرخ کمالی پس از قهر خود به خانه بازمی‌گردد. او متوجه می‌شود که شوهرش ورشکسته شده است و قرار است به زندان برود. کمالی تمام تلاشش را می‌کند تا رضایت شاکیان همسرش را جلب کند. او در این مسیر آزارها و خشونت‌های مختلفی را تحمل می‌کند؛ از خشونت‌های جسمی تا خشونت‌های جنسی و درنهایت تحقیر از سمت همسرش.

فیلم «سگ‌کشی» تریلری جنایی به کارگردانی بهرام بیضایی است. فیلمی که در زمان اکرانش جزو پرفروش‌ترین‌ها بود و بعدا نیز به حافظه سینمایی مخاطبان سال‌های بعد راه پیدا کرد. گلرخ کمالی با بازی مژده شمسایی علاوه بر دریافت دیپلم افتخار جشنواره فجر، تبدیل به یکی از ماندگارترین کاراکترهای سینما ایران شد.

فیلم عصر جمعه؛ «سوگند» قربانی خشونت جنسی‌(۱۳۸۴)

«عصر جمعه» داستان زندگی زنی است که در کودکی قربانی تجاوز توسط محارم خود شده. سوگند با بازی رویا نهالی زمانی از سمت عموی خود مورد تجاوز قرار می‌گیرد. پدر سوگند به دلایلی او را از خانه بیرون کرده و او مجبور به مسافرت به تهران می‌شود. سوگند در تهران به زندان می‌افتد و آنجاست که می‌فهمد باردار است، نطفه‌ای ناخواسته حاصل تجاوز.

«عصر جمعه» روایت زندگی کنونی سوگند همراه با پسرش است که بزرگ شده و از چیزی خبر ندارد. اما حضور دوباره خواهر سوگند همه اتفاقات را جور دیگری رقم می‌زند. مونا زندی این فیلم را سال ۱۳۸۴ ساخت. فیلمی که برنده سیمرغ بهترین فیلم اول جشنواره فجر شد اما به دلیل سوژه خود به صندوق عدم اکرانی‌ها پیوست. در نهایت این فیلم سال ۱۳۹۹ در شبکه نمایش خانگی پخش شد. زندی در فیلم دیگرش  «بنفشه آفریقایی» به سراغ سوژه‌ای ملتهب و روایت زنانه‌ای دیگر رفته است.

 فیلم گیس‌بریده؛ «مریم» قربانی خشونت خانگی‌(۱۳۸۵)

«گیس بریده» از آن فیلم‌هایی است که نه‌تنها کاراکتر خود را زجر می‌دهد بلکه این زجر و درد را به مخاطب نیز منتقل می‌کند، با اتفاقات درون فیلم، با دیالوگ‌هایی که ردوبدل می‌شود و با صحنه‌هایی که همچون داژوویی دردناک است برای برخی از زنان.

این فیلم داستان مریم، دختر نوجوانی است که شک پدرش چون ویروسی به جان زندگی او افتاده است. شک و استبدادی که مریم را به عصیان علیه پدرش می‌کشاند. داستان «گیس‌بریده» تا همین‌جا برای صفحه حوادث مقوله‌ای تکراری است؛ ترکیبی از آبرو، حرف مردم، تعصب پدر و سنت‌هایی که فاجعه می‌آفرینند. هرچند این فیلم پایانی بهتر از دنیای واقعی دارد.

«گیس‌بریده» فیلمی است که کمتر به آن پرداخت شده است، درامی به کارگردانی جمشید حیدری که نقطه قوت کارنامه اوست البته به آن نقد وارد است چراکه ایده فیلم درست پرداخت نشده و اصلا همین‌ نقطه‌ضعف آن است، جایی که فیلم به شعار می‌رسد. گلشیفه فرهانی در این فیلم نقش مریم، کاراکتر قربانی، را با بازی می‌کند. آخرین کاری که از جمشید حیدری در سینما اکران شده است فیلم سینمایی «کیش‌ومات» در سال ۱۳۸۷ بود.

 فیلم خانه پدری؛ زن‌کشی‌ (۱۳۸۹)

قتل ناموسی، این موضوع فیلم «خانه پدری» است، فیلمی با سوژه‌ای تکان‌دهنده که شروعی نفس‌گیر دارد. دختری به نام ملوک به دست پدر و برادرش کشته می‌شود و در زیرزمین همان خانه پدری او را دفن می‌کنند. این فیلم سرگذشت این خانواده را طی شش دهه روایت می‌کند.

سرنوشت فیلم «خانه پدری» به کارگردانی کیانوش عیاری مانند کاراکتر اصلی آن نفسش بریده شد. این فیلم سال ۱۳۸۹ ساخته شد. باوجود تحسین منتقدان تا سال ۱۳۹۳ مجوز اکران نگرفت، یک روز روی پرده بود و پس از آن پایین آمد تا سال ۱۳۹۸. سال ۱۳۹۸ در یک مسیر اکران و توقیف قرار گرفت. سرانجام اکران رسمی و بدون سد توقیف آن از ۲۲ آبان ۱۳۹۸ ازسرگرفته شد.

فیلمی مانند «شنای پروانه» نیز به موضوع غیرت، آبرو و قتل ناموسی پرداخته است.

 فیلم من مادر هستم؛ «آوا» قربانی خشونت جنسی‌(۱۳۸۹)

روایت یک تجاوز؛ داستان «مادر هستم» را پیش می‌برد. آوا ۱۹ سال دارد. او توسط دوست خانوادگی‌شان، سعید، مورد تجاوز قرار می‌گیرد. انتقام می‌گیرد و سعید را می‌کشد. مادر آوا قتل را گردن می‌گیرد اما آوا پس از مدتی می‌فهمد حامله است و به قتل اعتراف می‌کند.

«من مادر هستم» فیلمی است به کارگردانی فریدون جیرانی که از پرفروش‌های زمان خود بود. اما این فیلم با مخالفت انصار حزب‌الله مواجه شد. تجمعات و بیانیه‌ها کار را به جایی رساند که جیرانی پذیرفت بدون لغو اکران، اصلاحاتی را در فیلمش انجام دهد. باران کوثری در این فیلم کاراکتر آوا را بازی می‌کند و قربانی است.

 فیلم هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند؛ «شیرین» قربانی خشونت جنسی‌(۱۳۹۱)

«هیس! دخترها فریاد نمی‌زنند» روایت یک زخم عمیق است؛ تجاوزی در سنین کودکی. تجاوزی که آثارش قربانی را ول نمی‌کند. شیرین کودک هشت‌ساله‌ای است که مورد تجاوز قرار می‌گیرد، اما هیچ‌کس او را نمی‌شنود. حالا بزرگ شده و در آستانه عروسی است اما خاطره هولناک آن حادثه و اتفاقات بعدش رهایش نکرده و در شب عروسی خود مرتکب قتل می‌شود. «هیس! دختران فریاد نمی‌زنند» ترکیب تجاوز، آبرو و سکوت است. فیلمی که پوران درخشنده آن را کارگردانی کرده، کارگردانی که دغدغه‌های اجتماعی‌اش در سایر آثار او نیز نمایان است. طناز طباطبایی با بازی در نقش شیرین توانست گام بلندی در حرفه خود بردارد. «علف‌زار» یکی دیگر از فیلم‌هایی است که به مثلث تجاوز، سکوت و آبرو پرداخته است با این تفاوت که سوژه‌های «علف‌زار» زنان بزرگسال هستند.

فیلم خانه دختر؛ «سمیرا» قربانی خشونت جنسی‌(۱۳۹۳)

«خانه دختر» یکی از فیلم‌های پرسروصدای و حاشیه‌دار دهه ۹۰ بود. فیلم در جشنواره فجر به نمایش درآمد اما بعد از آن با حذف چند سکانس و سانسور مجوز اکران یافت. اکرانی که به دلیل سانسورهای زیاد مخاطب را دچار سردرگمی می‌کرد. «خانه دختر» را شهرام شاه‌حسینی کارگردانی کرده است و می‌توان گفت مهم‌ترین کار اوست.

«خانه دختر» درباره دختری به اسم سمیرا است. کاراکتری که در آستانه عروسی قرار دارد. او زمانی که با درخواست مادر نامزدش برای رفتن نزد دکتر زنان جهت معاینه روبه‌رو می‌شود، خودکشی می‌کند. راز پشت این مرگ بخش دردناک ماجرا است. رازی که میان سانسورهای متعدد فیلم پرپر شد. رعنا آزادی‌ور در این فیلم کاراکتر سمیرا و قربانی اصلی خشونت خانگی را بازی می‌کند.  بازیگر نقش مریم فرنامی در «لانتوری» که در این فیلم قربانی اسیدپاشی می‌شود

فیلم لانتوری؛ «مریم» قربانی اسیدپاشی‌(۱۳۹۴)

اسیدپاشی؛ این سرنوشت جنونی است که پاشا نام آن را عشق گذاشته است. پاشا یکی از اعضای خلافکار گروه ۴ نفره‌ای ملقب به لانتوری است. پاشا عاشق مریم کنش‌گر اجتماعی می‌شود. اما این عشق یک‌طرفه است و تنها در ذهن پاشا وجود دارد. دلدادگی کوری که سرانجامش اسیدپاشی است. «لانتوری» سومین فیلم رضا درمیشیان در مقام کارگردان است. فیلمی که گوشه‌ای از آزار زنان را نشان می‌دهد؛ ناامنی. مریم پالیزبان در این فیلم نقش کنش‌گر اجتماعی را بازی کرده و نوید محمدزاده پاشای «لانتوری» است. «لانتوری» سعی کرده است با نگاهی آسیب‌شناسانه به مسئله اسیدپاشی بپردازد.

فیلم فروشنده؛ «رعنا» قربانی خشونت جنسی‌(۱۳۹۴)

خواسته یا ناخواسته، عمد یا غیرعمد، به‌اشتباه یا درست، تجاوزی در این فیلم اتفاق می‌افتد که شاید موضوع اصلی نحوه واکنش‌ آدم‌ها به آن است. داستان «فروشنده» از رعنا و عماد شروع می‌شود، زن‌ و شوهری جوان که به دنبال اجاره کردن خانه هستند. رعنا با بازی ترانه علیدوستی در این فیلم قربانی تجاوز می‌شود. اتفاقی که تمام زندگی این زوج را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. «فروشنده» فیلمی اجتماعی است به کارگردانی اصغر که خشونت در آن عریان نیست و بیش‌تر به تاثیرات آن می‌پردازد. فرهادی برای این فیلم برنده اسکار بهترین فیلم غیرانگلیسی زبان و جایزه بهترین فیلم‌نامه جشنواره کن شد. شهاب حسینی نیز برای بازی در نقش عماد جایزه بهترین بازیگر مرد جشنواره کن را دریافت کرد.

 فیلم رگ خواب؛ «مینا» قربانی خشونت خانگی‌(۱۳۹۴)

بی‌پناهی، شیفتگی، وابستگی و فروپاشی یک زن؛ این موضوع اصلی «رگ خواب» است که فیلم را تا آن‌جا جلو می‌برد که به خشونت خانگی و حتی به آسیب‌زدن به خود می‌رسد. «رگ خواب» به کاراکتر مینا می‌پردازد. زنی که تازه طلاق‌گرفته و به دنبال کار و جایی برای زندگی است. در این مسیر با کامران آشنا می‌شود. کامران فردی است که آغازگر عشق دوباره در وجود مینا است، او را دلبسته و عاشق خود می‌کند، مردی که پایان رابطه را نیز رقم می‌زند و برای راندن مینا از خود دست به خشونت و آسیب‌های فیزیکی و روانی او می‌زند. لیلا حاتمی مینای «رگ خواب» است. بازیگری که به دلیل هنرنمایی‌اش در این فیلم برنده سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن جشنواره فجر شد. حمید نعمت‌الله کارگردان فیلم «رگ خواب» است. فیلمسازی که در فیلم توقیف‌شده «قاتل و وحشی» نیز به موضوع و مسائل زنان می‌پردازد.

فیلم ملی و راه‌های نرفته‌اش؛ «ملیحه» قربانی خشونت خانگی‌ ‌(۱۳۹۵)

شک، تردید و بددلی؛ این‌ها عواملی است که در «ملی و راه‌های نرفته‌اش» منجر به بروز خشونت خانگی عریان در فیلم می‌شود. در فیلم‌های تهمینه میلانی عوامل روان‌شناختی به‌عنوان عوامل زمینه‌ای برای بروز خشونت خانگی معرفی می‌شوند. این آخرین فیلم تهمینه میلانی تا این لحظه است. این فیلم درباره دختری به نام ملیحه است. دختری جوان و کم‌تجربه که برای فرار از دست اجبار و تعصب خانواده و از طرفی به‌دست‌آوردن استقلال با سیامک ازدواج می‌کند. ازدواجی که مصداق از چاله به چاه درآمدن است. پیوندی که از عشق به آسیب جسمی می‌رسد و طعم نهایی آن خون است.ماهور الوند در کنار قربانیان کم‌رنگ و پنهان فیلم، اصلی‌ترین قربانی فیلم «ملی و راه‌های نرفته‌اش» است. میلانی را فیلم‌سازی با نگاهی فمینیستی می‌دانند که دلیل خشونت علیه زنان را جامعه مردسالار و قدرت مردان در سایه آن می‌پندارد.

 فیلم جاده قدیم؛ «مینو» قربانی خشونت جنسی‌(۱۳۹۶)

فیلم «حاده قدیم» از تجاوز می‌گوید. این فیلم درباره کاراکتری به اسم مینو است که در شب سال نو دچار این حادثه دلخراش می‌شود. مینو زنی ۴۵ساله، رییس بانک، موفق و از طبقه مرفه جامعه است. فیلم از نگاه زنانه روایت می‌شود و قصدش نمایش تاثیرات روانی تجاوز است.

مهتاب کرامی کاراکتر مینو و قربانی داستان را بازی می‌کند. «جاده قدیم» را منیژه حکمت ساخته است. حکمت در دو فیلم پیشین خود «سه زن» و «زندان زنان» نیز به مسائل زنان پرداخته است. در میان این سه‌گانه زنانه، «زندان زنان» معروف‌تر بوده و نگاهی پیشروتر نسبت به زمان خود دارد.

«مستانه» فیلمی با بازی سحر دولتشاهی در نقش کاراکتری که قربانی تجاوز است، نمونه‌ای دیگر از این فیلم‌ها است. با این تفاوت که صراحت لهجه و نمایش خشونت در «مستانه» بیش‌تر از «جاده قدیم» است. محمدحسین فرح‌بخش فیلم «مستانه» را کارگردانی کرده است.

فیلم علف‌زار؛ «زنانی» قربانی خشونت جنسی‌(۱۴۰۰)

خلاصه فیلم «علف‌زار» به این صورت است: «علفزار درباره بازپرسی است که در آستانه انتقالی خود درگیر پرونده‌ای جنجالی می‌شود.». هرچند خرده داستان‌های دیگری نیز در فیلم نمایش داده می‌شود اما بیراه نیست اگر بگویم چکیده فیلم «علف‌زار» در دوکلمه خلاصه می‌شود؛ تجاوز و آبرو.

این درام دادگاهی بر اساس پرونده‌ای واقعی ساخته شده است، موضوعی که درد داستان را دوچندان می‌کند. کارگردان آن می‌گوید که تمام اتفاقات داستان واقعی است و حاصل ترکیب ۱۵ پرونده قضایی با هم است. داستان این فیلم درباره مهمانی خانوادگی است که قربانی شهوت عده‌ای می‌شود؛ روایتی تلخ از تجاوز گروهی مردان به زنان. داستان ملتهبی که به دلیل مصلحت و آبرو قرار است مخفی بماند.

ماجرای «علف‌زار» بر اساس حادثه سال ۱۳۹۰ ساخته شده است؛ تجاوز ۱۴ مرد به ۶ زن در یکی از باغ‌های خمینی‌شهر. این اولین فیلم بلند کاظم دانشی است. سارا بهرامی، ستاره پسیانی و ترلان پروانه از جمله بازیگران فیلم هستند که در نقش زنان قربانی بازی می‌کنند.

فیلم قرمز ساخته فریدون جیرانی در ژانر درام-‌اجتماعی است که هدیه تهرانی، محمدرضا فروتن و کمند امیرسلیمانی نقش‌های اصلی آن را بازی می‌کنند. هستی مشرقی با بازی هدیه تهرانی، همسر مردی شکاک و بیمار است که هرگز دست از آزار روحی و روانی همسرش برنمی‌دارد.

شاید جالب باشد که بدانید داستان فیلم برگرفته از قصه واقعی زندگی زنی به نام ام‌البنین است که در سال ۱۳۷۱ توسط همسرش کشته می‌شود؛ اما برخلاف آن فریدون جیرانی در این فیلم از هستی مشرقی محافظت می‌کند و داستان به گونه دیگری رقم می‌خورد.

فیلم سینمایی دو زن‌(۱۳۷۷)

فیلم سینمایی دوزن ساخته تهمینه میلانی در ژانر اجتماعی با بازی نیکی کریمی، مریلا زارعی و آتیلا پسیانی است. در این فیلم میلانی زندگی فرشته را نشان می‌دهد، زنی که استعداد و بهترین فرصت‌ها را دو بار در جامعه مردسالار می‌بازد: بار اول به‌خاطر آزار مردی در خیابان و بار دوم به‌خاطر آزارهای همسرش. غم‌انگیز آن جاست که همسرش آسیب‌هایی را که به فرشته زده را با دوست‌داشتن او توجیه می‌کند.

 فیلم‌های سینمای ایران با موضوع خشونت علیه زنان و بزه‌دیدگی آنان است، اما فیلم‌های دیگری نیز در سینمای ایران هستند که موضوع اصلی داستان چیز دیگری است اما در خلال آن به نمایش و بازنمایی خشونت علیه زنان نیز پرداخته‌اند؛ فیلم‌هایی هم‌چون «پریناز»، «مغزهای کوچک زنگ‌زده»، «هفت و نیم»، «رخ دیوانه»، «رنگ شب» و… 

اما در مجموع در فیلم‌های ایرانی خشونت خانگی علیه زنان از موضوعاتی بوده است که همواره به‌عنوان یک موضوع فرعی به آن نگاه شده است؛ اما گاهی آثاری نیز ساخته شده است که به این موضوع نگاه عمیق داشته است.

 معرفی کتاب‌هایی درباره خشونت علیه زنان

کتاب‌ها بهترین وسیله برای نشان دادن صدای زنانی هستند که مورد خشونت قرار گرفته‌اند. ادبیات همیشه نقش بسیار موثری در از بین بردن و نشان دادن این خشونت به مردم جامعه داشته‌ است. نویسندگان زیادی از گذشته تاکنون، قلم در دست گرفته‌‌اند تا این بی‌عدالتی را در نوشته‌های خود فریاد بزنند و زبان هزاران زنی باشند که از حقوق برابر برخوردار نیستند؛ مثل جین آستین و امیلی برونته که تلاش کردند گوشه‌هایی از زندگی زنان رنج‌کشیده را به مردم دنیا نشان دهند. به همین دلیل، در این‌جا کتاب‌هایی درباره خشونت علیه زنان را به شما معرفی می‌کنم تا به کمک آن‌ها نشان دهم زنان در طول تاریخ در چه شرایطی زندگی کرده‌اند.

زنان: رمان The Handmaid’s Tale

مارگارت آتوود با نوشتن رمان سرگذشت ندیمه یکی از محبوب‌ترین و جنجال‌برانگیزترین رمان‌های خود را خلق می‌کند. داستان این رمان در آمریکا و در پی سر کار آمدن یک نظام سیاسی تمامیت‌خواه شکل می‌گیرد. در این نظام از دین وسیله‌ای برای سلطه و سرکوب می‌سازد و قوانین سختی برای شهروندان وضع می‌کند که طی آن خانواده و تک‌تک اعضای آن به‌شدت کنترل می‌شوند. نظامی که زنان در آن به‌عنوان ابزاری سیاسی به کار گرفته می‌شوند؛ بدون این‌که قدرت تصمیم‌گیری یا حق انتخاب داشته باشند. دختران باید در سنین کم و هر زمان که به آن‌ها امر می‌شود، ازدواج ‌کنند و حق ندارند فرزندی از خود بیاورند. وظیفه فرزندآوری برعهده ندیمه‌هاست و یکی از همین ندیمه‌ها داستان کتاب The Handmaid’s Tale را برای خوانندگان روایت می‌کند.

محکوم به سکوت: درباره رمان Speak

رمان یه چیزی بگو نوشته لاوری هالس اندرسن هم داستانی درباره خشونت مردان علیه زنان روایت می‌کند. این کتاب درباره دختر نوجوانی به نام ملیندا است که در میان همسالانش چندان محبوب نیست. او در جشنی که به بهانه پایان سال تحصیلی نهم دبیرستان برگزار شده، شرکت می‌کند و احساس تنهایی سبب می‌شود مهمانی را ترک نماید؛ اما هنگام خروج به پسری برمی‌خورد و کمی با او می‌رقصد. ولی همه‌چیز خوب پیش نمی‌رود؛ پسر او را به زمین می‌اندازد و به او تعرض می‌کند. ملیندا تصمیم می‌گیرد با پلیس تماس بگیرد؛ اما از سوی دیگران برای بر هم زدن مهمانی سرزنش می‌شود. احساس گناه و فشار روانی حاصل از این اتفاق آنقدر برای ملیندا زیاد است که او نمی‌تواند به پلیس چیزی بگوید. بنابراین اصل ماجرا از همه پنهان می‌ماند. در کتاب Speak وضعیت روانی زنان و دختران پس از تعرض جنسی و فشار قضاوت‌های اجتماعی که آنان را وادار به سکوت می‌کند به‌خوبی آشکار شده است.

نامه‌های بدون گیرنده: درباره رمان The Perks of Being a Wallflower

یکی از رمان‌هایی که برای مطرح کردن طبعات و عوارض روحی حاصل از خشونت علیه زنان و هم‌چنین آزار جنسی آنان بسیار مورد ستایش بوده، کتاب The Perks of Being a Wallflower اثر استیون چباسکی است. نویسنده در این رمان چند نوجوان را در کنار هم قرار می‌دهد که در حال تجربه اولین روابط احساسی و همچنین آسیب‌های اجتماعی حاصل از برخورد با همسالان نامناسب هستند. چارلی شخصیت اول این کتاب به‌عنوان راوی و شاهد برای خوانندگان این داستان، از مشاهده دختری که در حال تجربه خشونت جسمی است و هم‌چنین دختری که در گذشته مورد تعرض قرار گرفته، سخن می‌گوید. داستان این کتاب در قالب نامه‌هایی روایت می‌شود که چارلی برای دوست خیالی خود می‌نویسد.

مسئولیت در برابر رنج دیگران در رمان Thirteen Reasons Why

کتاب سیزده دلیل برای این‌که داستان جنجال‌برانگیزی را روایت می‌کند. این کتاب هم با زبانی دیگر، خشونت علیه زنان را به تصویر می‌کشد. دختری که خودکشی کرده، سیزده دلیل خودکشی خود را روی نوارهای کاست ضبط می‌کند و آن‌ها را برای کسانی می‌فرستد که او را عمیقاً رنجانده بوده‌اند و در تصمیم او برای خودکشی نقش داشته‌اند. جی اشر نویسنده کتاب Thirteen Reasons Why می‌گوید نوشتن این داستان برای او نیز بسیار سخت بوده اما امیدوار است که با این کار توانسته باشد دیگران را نسبت به مسئولیت رفتار و گفتار خود و همچنین وضعیت حساس نوجوانان در مدارس آمریکا هوشیارتر کند. 

بندهایی که پاره نمی‌شود در رمان The Lovely Bones

رمان استخوان‌های دوست‌داشتنی نوشته آلیس سبالد با هنرمندی تمام فضای پس از مرگ سوزی سالمون را به تصویر می‌کشد؛ دختری شانزده‌ساله که پس از تعرض جنسی به‌دست متعرض به قتل می‌رسد.  سوزی در دنیای پس از مرگ دختران دیگری را ملاقات می‌کند که همه به‌خاطر خشونت جنسی کشته شده‌اند و به بهشت می‌روند؛ اما روح سوزی از رفتن به بهشت سر باز می‌زند تا دستگیری قاتل خود را ببیند. در کتاب The Lovely Bones آشفتگی و عذاب دخترهایی که مورد خشونت واقع شده‌اند و همچنین سرگشتگی خانواده‌های آن‌ها به‌خوبی به نمایش درمی‌آید.

قدرت علیه تبعیض در رمان Carrie

نویسنده رمان کری یعنی استفن کینگ به نوشتن داستان‌های ژانر وحشت و ساختن فضاهای رازآمیز معروف است. او این‌بار نیز در کتاب Carrie دختری نوجوان را معرفی می‌کند که به دلیل ویژگی‌های زنانه‌اش مورد تمسخر و تحقیر همکلاسی‌هایش قرار می‌گیرد. کری که از کودکی قدرت‌های فراطبیعی داشته ‌است، تصمیم می‌گیرد قدرت‌هایش را تقویت کند تا با استفاده از آن‌ها،‌ از کسانی که او را مورد خشونت روانی قرار داده‌اند، بهره گیرد. این کتاب به‌نوعی زنان را تشویق می‌کند تا از قدرت‌های وجودی خود برای مقابله با خشونت‌ علیه زنان استفاده کنند.

انتقام و حقیقت در رمان Sadie

داستان رمان سادی درباره دختری‌ست که در پی یافتن قاتل خواهرش و انتقام از او گم می‌شود. این دو خواهر زندگی آسانی نداشته‌اند. زمانی‌که متی گم و پس از سه روز پیکر بی‌جانش در یک آتش‌سوزی پیدا می‌شود، سادی احساس می‌کند که پلیس از یافتن قاتل و کشف ماجرای این قتل ناتوان است؛ بنابراین تصمیم می‌گیرد که خود دست به کار شود. در این میان یک تهیه‌کننده رادیو از ماجرا باخبر می‌شود و با ساختن یک پادکست رادیویی این ماجرا را دنبال می‌کند. کورتنی سامرز در هر فصل از کتاب Sadie به‌نوبت از سادی و تهیه‌کننده به‌عنوان راوی داستانش بهره می‌گیرد.

داستانی از یک راوی پنج ساله در کتاب Room

راوی داستان تکان‌دهنده رمان اتاق پسربچه پنج‌ساله‌ای به نام جک است. تمام دنیایی که جک شناخته، اتاقی کوچک و مادرش است و پیرمردی که مایحتاج زندگی‌شان را فراهم می‌کند. با پیشرفت داستان درمی‌یابیم که جک و مادرش ده سال است زندانیان آن پیرمرد هستند و جک حاصل تعرض جنسی پیرمرد به مادرش بوده‌است. جک از وجود دنیای خارج اطلاعی ندارد و فکر می‌کند که چنین دنیایی محدود می‌شود به صحنه‌ها و نمایش‌های تلویزیونی. اما در ادامه ماجراهای کتاب Room ، جک و مادرش موفق می‌شوند از زندان پیرمرد فرار کنند. آن‌ها به یک بیمارستان روانی منتقل می‌شوند؛ در‌حالی‌که ذهن جک به‌سختی می‌تواند تعامل با افرادی غیر از مادرش و زندگی در فضایی غیر از آن اتاق را درک کند. با خواندن این کتاب هم نمونه دیگری از خشونت مردان علیه زنان را می‌بینید.

داستان‌های کوتاه از زنان آفریقایی در دوران جنگ

خاطرات زنی جان به دربرده از دست داعش

ثبت خاطرات زنان درگیر جنگ

 کتاب‌های زنان شگفت‌انگیز‌(لوسی بیور، نشر کتاب پارسه)، زنان بدون مرز‌(جولیا پیرپونت، نشر کتاب پارسه) برای رده سنی نوجوان، و سری کتاب انسان­های کوچک، آرزوهای بزرگ‌(نشر گه­گاه) برای رده سنی کودک از این دسته­‌اند.

ناگفته‌های صورتی: روایت ظلم تاریخی به زنان

کتاب «ناگفته‌های صورتی» به همت محققان اندیشکده راهبردی سعداء توسط دفتر نشر معارف به چاپ رسیده است. ناگفته های صورتی، تحقیق مفصل و جامعی از ظلم به زنان در طول تاریخ است.

مسئله زن از جمله مسائلی بوده که مورد سوء استفاده زیادی توسط سیاست‌مداران در کشورهای مختلف قرار گرفته است. نگاه ابزاری به زنان، مسئله‌ای نیست که به راحتی بتوان از آن چشم پوشید. این نگاه، مخصوص مکان و زمان خاصی نیست و در همه زمان‌ها و مکان‌ها احساس می‌شود. از عصر باستان گرفته تا دوران جدید. همین مسئله دستمایه شعار و فریب‌کاری گروه‌ها و جریان‌های مختلف شده است. هرکسی برای دیده شدن و جلب نظر مردم، عدم نگاه ابزاری به زن را با فریب‌کاری مطرح می‌کند و وعده‌هایی می‌دهد اما در عمل، اتفاقات دیگری می‌افتد.

در فصل اول کتاب ناگفته‌های صورتی، روایت ظلم به زنان از دوران باستان، یهودیت و مسیحیت تحریف شده، قرون وسطی و عصر روشنگری را می‌خوانید و با نگاه غالب آن زمان در مورد زنان آشنا می‌شوید. در فصل دوم کتاب، استفاده ابزاری از زنان در زمان انقلاب صنعتی تا انتهای قرن بیستم به‌طور مفصل توضیح داده می‌شود. در فصل سوم، نگاه ابزاری به زنان در قرن 21 بررسی می‌شود و در فصل پایانی کتاب، پیامدها و عواقب آزادی زنان به سبک غربی، بیان می‌شود.

کتاب ناگفته های صورتی، طی 360 صفحه، شما را با تاریخ ظلم به زنان آشنا می‌کند و در این میان، با وضعیت زنان در انقلاب صنعتی و پس از آن، در انقلاب جنسی دهه 60 آمریکا از زاویه نگاه ابزاری به زنان، بیش‌تر آشنا می‌شوید.

اتاقی از آن خود

نویسنده: ویرجینیا ولف

ناشر: نیلوفر

مترجم: صفورا نوربخش

تعداد صفحات: ۱۶۰ صفحه

اتاقی از آن خود، یک اثر داستانی نیست! بلکه مقاله‌ای بلند از ویرجینا وولف است که بر اساس مجموعه‌ای از سخنرانی‌های ویرجینیا وولف در کالج‌های زنانه دانشگاه کمبریج نگارش شده است. موضوع اصلی این کتاب، صحبت‌های وولف درباره مشکلات و محدودیت‌های زن‌بودن در اوایل قرن بیستم است. او در کتاب «اتاقی از آن خود» درباره آزادی‌های سلب‌شده از زنان صحبت می‌کند و یکی از بهترین آثار در زمینه حقوق زنان را به رشته تحریر درآورده است.

«آیا هیچ می‌دانید در هر سال چند کتاب راجع به زنان نوشته می‌شود؟ آیا هیچ می‌دانید چند تا از این کتاب‌ها را مردان می‌نویسند؟ آیا اطلاع دارید که احتمالا درباره شما بیش از هر جانوری در این دنیا صحبت می‌شود؟ آن وقت من این جا با دفترچه و مدادی آمده بودم تا یک روز را به خواندن اختصاص دهم، با این خیال که در پایان روز حقیقت را به دفترچه‌ی خود منتقل کرده‌ام.»

 من ملاله هستم

نویسنده: کریستینا لمب، ملاله یوسف زی

ناشر: کتاب کوله پشتی

مترجم: هانیه چوپانی

تعداد صفحات: ۳۴۴ صفحه

کتاب «من ملاله هستم»، اثری تاثیرگذار با داستان واقعی از زندگی ملاله یوسف زی است. ملاله دختری پاکستانی است که پس از هجوم طالبان به این کشور، درست مثل بسیاری از دختران از حق تحصیل محروم می‌شود. اما او عقب نمی‌نشیند و برای به‌دست‌آوردن حق خود، تلاش می‌کند.

این مسئله باعث می‌شود که او در روز نهم اکتبر سال ۲۰۱۲ هدف نیروهای طالبان قرار بگیرد و بر اثر اصابت گلوله به سرش، به‌شدت مصدوم شود. در حالی که همه تصور می‌کردند او مرده است، او به‌طرز معجره‌آسایی نجات پیدا می‌کند و در نهایت، به جوان‌ترین برنده جایزه صلح نوبل تبدیل می‌شود.

«طالبان شاید می‌توانست مداد و کتاب را از ما بگیرد، ولی امکان نداشت که ذهن ما را از اندیشیدن باز دارد.»

 خانم دلوی

نویسنده: ویرجینیا وولف

ناشر: نیلوفر

مترجم: فرزانه طاهری

تعداد صفحات: ۴۳۲ صفحه

کلاریسا دلوی، یک زن اشرافی ساکن انگلستان است و در کتاب «خانم دلوی»، یک روز از زندگی وی به‌تصویر کشیده می‌شود. او در حال آماده‌شدن برای یک مهمانی است که قرار است عصر به میزبانی خودش برگزار شود. زمان رخدادهای وقایع این کتاب، به زمان جنگ جهانی اول بازمی‌گردد و نویسنده با گریز به زمان گذشته، سعی کرده است از خلال زندگی کلاریسا، ساختار اجتماعی انگلستان در فاصله زمانی بین جنگ جهانی اول و دوم را روایت می‌کند.

«دنیا شلاقش را بلند کرده؛ قرار است کجا فرود بیاورد؟»

 نمایش‌نامه عروسک‌خانه

نویسنده: هنریک ایبسن

ناشر: کارنامه

مترجم: منوچهر انور

تعداد صفحات: ۳۱۰ صفحه

عروسک‌خانه، داستان زندگی نورا هلمر را که در کنار همسرش به خوبی و خوشی زندگی می‌کنند، به‌تصویر می‌کشد. نورا در کنار همسرش توروالد، زندگی بسیار خوبی را می‌گذراند تا این‌که همسرش به یک بیماری دچار می‌شود و تنها راه درمانش، سفر به یک منطقه خوش‌آب‌وهوا است.

از آن‌جایی که سفر برای خانواده نورا هزینه بسیار زیادی را در پی دارد، نورا با جعل امضای پدرش، پول سفر را از کسی قرض می‌گیرد. او موفق می‌شود همسرش را از مرگ نجات دهد، اما برای ادای قرضش، با مشکلاتی مواجه می‌شود که دیدگاه‌های او را نسبت به زندگی زناشویی‌اش با توروالد را به چالش می‌کشد. «خیال می‌کنی وظیفه مقدس من چیست؟ وظیفه دیگری هم دارم که به همین اندازه مقدس است. وظیفه‌ای که درباره خودم دارم.»

نمایش‌نامه خانه برناردا آلبا

نویسنده: فدریکو گارسیا لورکا

ناشر: قطره

مترجم: محمود کیانوش

تعداد صفحات: ۱۰۴ صفحه

خانه برناردا آلبا، یکی از سه‌گانه لورکا‌(یرما و عروسی خون) است که چند سال پیش از مرگش توسط نیروهای ملی‌گرا، چاپ و منتشر شده است. این نمایش‌نامه، داستان زندگی خانواده‌ای روستایی را روایت می‌کند که به‌تازگی پدر خود را از دست داده‌اند و تحت سلطه مادر عبوس و دیکتاور خود زندگی می‌کنند.

در این خانه، آبرو حرف اول را می‌زند و پنج دختر خانواده جز اطاعت از مادرشان، عملا کار دیگری برای انجام‌دادن ندارند. ان‌ها ازدواج‌ و بودن کنار یک مرد را، کلید رهایی خود از این اسارت می‌دانند.

در این بین، رابطه پنهانی کوچک‌ترین فرزند خانواده با په‌په‌(نامزد یکی از خواهران)، فاجعه‌ای تراژیک برای خانواده آلبا رقم می‌زند.

«توی این خانه باید هرچه من دستور می‌دهم اطاعت کنی. دیگر نمی‌توانی بدوی پیش بابات چغلی کنی. نخ و سوزن مال زن‌هاست، شلاق و قاطر مال مردها. کسی که در یک خانواده‌ی دارا و آبرومند به دنیا آمده باشد، راه زندگی همین است.»

 مادام بواری

نویسنده: گوستاو فلوبر

ناشر: مرکز

مترجم: مهدی سحابی

تعداد صفحات: ۳۸۸ صفحه

مادام بواری، یکی از درخشان‌ترین آثار کلاسیک ادبیات فرانسه است. اما بواری، زنی متاهل و مستاصل است که برای فرار از روزمرگی و ملال زندگی متأهلی، دست به اقداماتی می‌زند که در نهایت، فاجعه‌ای تراژیک را برای خودش و خانواده‌اش به همراه دارد.

او برای خلق زندگی، آن‌طور‌ که دوستش دارد، پول‌هایش را بی‌حساب و کتاب خرج لباس و وسایل خانه می‌کند و پنهانی، وارد دو رابطه عاشقانه بی‌سرانجام می‌شود.

هر چند که این کتاب در سال‌های دهه ۱۸۵۰ میلادی نوشته شده، اما به عقیده بسیاری از خوانندگان، به‌خوبی توانسته است دغدغه‌ها و چالش‌های یک زن متاهل مدرن را به‌تصویر بکشد.

«به‌نظرش می‌آمد که فقط در بعضی نقاط مخصوص دنیا است که خوشبختی به‌بار می‌آید، هم‌چون گیاهی که مخصوص خاک معینی است و در جاهای دیگر خوب رشد نمی‌کند.»

نامه به کودکی که هرگز زاده نشد

نویسنده: اوریانا فالاچی

ناشر: مجید (به‌سخن)

مترجم: غلام‌رضا امامی

تعداد صفحات: ۱۲۸ صفحه

در کتاب نامه به کودکی که هرگز زاده نشد، شما با یک پی‌رنگ داستانی قوی سروکار ندارید و شاهد گفت‌وگوی درونی راوی با کودک درون شکمش هستید. او طی صحبت‌های خود، مسائل بسیار مهمی را به یاد خواننده می‌آورد و در تلاش است به این سئوال که آیا به‌دنیا آوردن یک موجود آن هم در حالی که ممکن است زندگی سراسر رنج باشد، آیا امری منصفانه است یا خیر، پاسخ دهد. در واقع، نویسنده در تلاش است تا معنای واقعی زن‌بودن را در این کتاب هدف قرار دهد و بخشی از واقعیت‌های مادرشدن را برای ما ترسیم کند. «در این دنیا کلمه «آزادی» زیاد به گوشت خواهد خورد. این کلمه هم همانند «عشق» تمام ارزشش را از دست داده است.» 

 کتاب جنس دوم‌(دو جلدی)

جنس دوم، شاهکار سیمون دوبووار، تحلیلی قدرتمند از پندار زن در غرب و پژوهشی انقلابی درباره نابرابری و بیگانه پنداری است. بووار در ابتدا این سئوال را مطرح می‌کند: «زن چیست؟» او استدلال می‌کند که مرد، جنسیت اصلی در نظر گرفته شده در حالی که زن، «آن یکی جنسیت» تلقی می‌شود. او در جایی از کتاب می‌گوید: «بنابراین نوع بشر مذکر است و مرد، زن را نه آن طور که هست، بلکه به نسبت با خودش تعریف می‌کند.»

بووار، تبعیت جنس مونث از مذکر را در گونه‌های مختلف حیوانات بررسی و این موضوع را از نظر تولید مثل تجزیه و تحلیل می‌کند. او هم‌چنین فیزیولوژی مرد و زن را مقایسه کرده و نتیجه می‌گیرد که نمی‌توان ارزش‌ها را بر پایه فیزیولوژی بنیاد نهاد و مسائل بیولوژیکی را باید در قالب‌های هستی شناسانه، اقتصادی، اجتماعی و فیزیولوژیکی به بحث گذاشت. این کتاب پیشگامانه از بووار، بعد از گذشت چندین دهه هم‌چنان تاثیرگذاری زمان انتشار اولیه خود را حفظ کرده و به یقین، الهام‌بخش نسل‌های آینده زنان و مردان نیز خواهد بود.

کتاب تاریخ سیاسی زنان

این کتاب کلاسیک بیش از 30 سال پیش برای اولین بار منتشر شد. کتاب «تاریخ سیاسی زنان» مقدمه خود را به وضوح با عبارت زیر باز می‌کند: دو جنبش مختلف در صد سال یا بیش‌تر به دنبال دست‌یابی به آزادی زنان بوده‌اند، مارکسیسم و فمینیسم. هر دو خواستار ریشه‌کن کردن موقعیت نابرابر و سرکوب شده زنان در جامعه امروزی و جایگزینی آن با برابری کامل و واقعی زن و مرد هستند. با این حال، آن‌ها ستم بر زنان را به روش‌های بسیار متفاوتی توضیح می‌دهند و استراتژی‌هایی را دنبال می‌کنند که کاملا مخالف یکدیگر هستند. آیا این بدان معناست که مارکسیست‌ها فمینیست نیستند؟ خب، مشکل این است که افراد مختلف از این کلمه برای معانی متفاوت استفاده می‌کنند. اگر فقط از کلمه «فمینیست» به‌معنای شخصی استفاده می‌کنید که برای برابری زنان مبارزه می‌کند، مارکسیست‌ها طبق تعریف فمینیست هستند.

تونی کلیف یک فعال تروتسکیست بود. او که در یک خانواده یهودی در فلسطین به دنیا آمد، در سال 1947 به بریتانیا نقل مکان کرد و در پایان دهه 1950 نام مستعار تونی کلیف را به‌خود گرفت. کلیف در سنت تروتسکیستی یک سوسیالیست انقلابی بود و سعی داشت نظریه لنین را در مورد حزب در روزگار کنونی موثر کند. بیش‌تر نوشته‌های نظری او در راستای وظایف فوری حزب در آن زمان بود.

زنان در جامعه

کتاب «زنان در جامعه» نوشته فردریک انگلس، به بررسی نقش و وضعیت زنان در جوامع مختلف و تاریخ می‌پردازد. انگلس در این اثر به تحلیل شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی زنان و تاثیرات آن بر موقعیت اجتماعی آن‌ها می‌پردازد. این کتاب یکی از مهم‌ترین آثار فکری انگلس است که به بررسی مسائل جنسیتی و اجتماعی از دیدگاه مارکسیستی می‌پردازد.

در کتاب «زنان در جامعه»، فردریک انگلس به تحلیل تاریخچه و وضعیت اجتماعی زنان از دوران باستان تا عصر حاضر می‌پردازد. او به بررسی نحوه تغییر نقش زنان در جوامع مختلف و تاثیرات اقتصادی و اجتماعی بر وضعیت آن‌ها می‌پردازد. انگلس به بررسی عواملی نظیر مالکیت خصوصی، تقسیم کار و ساختارهای اجتماعی و فرهنگی می‌پردازد که بر موقعیت زنان تاثیر می‌گذارند. این کتاب به طور خاص به بررسی چگونگی تغییرات اجتماعی و اقتصادی و تأثیر آن‌ها بر زنان و چالش‌های پیش روی آن‌ها پرداخته است.

فردریک انگلس، فیلسوف و اقتصاددان آلمانی، به‌خاطر همکاری‌هایش با کارل مارکس و تأسیس نظریات مارکسیستی شناخته شده است. وی به بررسی و تحلیل مسائل اجتماعی، اقتصادی و سیاسی پرداخته و تاثیرات عمیقی بر جنبش‌های اجتماعی و فکری گذاشته است. انگلس با استفاده از تحلیل‌های علمی و اجتماعی، به بررسی وضعیت و مشکلات طبقات اجتماعی مختلف پرداخت و آثارش، از جمله «زنان در جامعه»، به تحلیل مسائل جنسیتی و اجتماعی پرداخته است. دیدگاه‌های او به خصوص در زمینه تاثیرات اقتصادی و اجتماعی بر موقعیت زنان، به‌عنوان مبنای بسیاری از نظریات اجتماعی و فمینیستی مدرن مورد استفاده قرار گرفته است.

 مارکسیسم و رهایی زنان / لوئیز اُشِی / مترجم فرزانه راجی

توضیح مترجم: متونی که درباره‌ مسایل زنان ترجمه می‌شود لزوما به‌تمامی دیدگاه مترجم نیست. ترجمه‌ این بحث‌ها صرفا جهت آگاهی و ایجاد بحث میان زنان در داخل کشور است. مقاله‌ای که در پی می‌آید کمابیش دیدگاه چپ کلاسیک در مورد مسئله‌ زنان است و از آن‌جا که نویسنده‌ مقاله این بحث را بسیار خوب فرمول‌بندی کرده برای بحث و گفت‌و‌گو بسیار مفید است. لازم است اگر با نظری مخالفیم آن را دقیق بدانیم تا بتوانیم به درستی نقدش کنیم. قطعا هر نظری که اندیشه‌ها و ایده‌های ما را نقد می‌کند، نکات دقیق‌تری درباره‌ آموزه‌های ما طرح خواهد کرد و نقاط ضعف نظرات‌مان را نیز یادآوری می‌کند و در ارتقای اندیشه‌های ما بسیار موثر خواهد بود. مهم‌تر این‌که در به‌کارگیری نظریات و آموزه‌های مختلف، شرایط خاص جامعه‌مان باید ملاحظه‌ای مهم در تحلیل‌ها، راهبردها و تاکتیک‌هایمان باشد.

«به‌تنهایی هیچم. فقط می‌دانم به‌واسطه‌ نیاز کسی دیگر، کسی که واقعی است: شوهرم، و فرزندانم، وجود دارم. شوهرم بیرون از خانه، به جهان واقعی می‌رود… من در جهان خیالی در این خانه باقی می‌مانم، کارهایی انجام می‌دهم که عمدتا ابداعی است، و هیچ‌کس به‌جز خودم به آن‌ها اهمیت نمی‌دهد.»

«همیشه احساس می‌کنم در حال غش‌کردن هستم. چون از نظر جسمی، ذهنی و عاطفی خسته‌ام-‌بچه‌ها واقعا اذیت می‌کنند، کار هم همین‌طور. هرروز برایم پیکاری سخت است، و همه‌ آن‌چه برای سال‌های پیش‌رو می‌توانم تصور کنم، بیش‌تر شبیه همانی است که تاکنون بوده.»

«از این‌که در هر جنبه از زندگی احساس بی‌کفایتی و نابرابری می‌کنم خسته‌ام. بروم سرِ کار؟ برای بچه‌ها وقت کم می‌آورم. در خانه کار بگیرم؟ نمی‌توانم از همه‌چیز مراقبت کنم. خانه‌‌ کثیف، لباس چرک‌های انباشته‌شده، بچه‌ی مریض. ادامه دادن یعنی درهم‌شکستن.»

«شریک زندگی‌ام ازلحاظ شراکت در وظایف عالی است. مشکل این نیست – مشکل طبیعتِ محدودِ وقت و پول است. و فقدان کامل امنیت مالی که تصور می‌کنم همه همین احساس را دارند- همین است که آسمان زندگی‌ام را تیره‌وتار می‌کند.»

جین ایر

نویسنده: شارلوت برونته

مترجم: رضا رضایی

انتشارات: نی

تعداد صفحات: ۶۶۳

امیلی برونته‌Emily Jane Brontë))، شارلوت برونته (Charlotte Brontë)  و آنا برونته (Anne Brontë)‌سه نویسنده موفق انگلیسی بودند که آثار کلاسیک‌شان محبوبیت زیادی داشت. این سه نفر، به خواهران برونته معروف بودند. جین ایر کتاب معروف شارلوت برونته است.

این کتاب روایت‌گر جین است؛ دختری که در محیط خشن و زن‌ستیز پرورشگاه بزرگ می‌شود، با اینکه خویشاوندانی دارد. بعدها به خانه‌ای برای تدریس می‌رود و درگیر عشق ارباب آن خانه می‌شود. جین ایر ممکن است خودش را «فقیر، مبهم و ساده» توصیف کند؛ اما قدرت روحی و ذاتی‌اش او را به یکی از محبوب‌ترین شخصیت‌های زن ادبیات تبدیل کرده است. درون‌مایه بیش‌تر آثار کلاسیک انگلیسی خواهران برونته عشق و مصائب آن است. جالب است بدانید که از سال ۱۹۷۰ تا ۲۰۱۱، ۶ فیلم از روی این کتاب ساخته شده است.

ازدواج آماتوری

نویسنده: آن تایلر

مترجم: کیهان بهمنی

انتشارات: ثالث

تعداد صفحات: ۴۹۲

داستان تلخ و شیرین آن تایلر (به انگلیسی: Anne Tyler)، رمان‌نویس برنده جایزه پولیترز، درباره «مایکل» و «پائولین» است، یک زوج جوان که با عجله ازدواج می‌کنند و از تصمیم خود پشیمان می‌شوند. در طول دهه‌ها در این کتاب شاهد روابط نامناسب و پیچیده ازدواج آن‌ها در طول ۶۰ سال خواهید بود.

نثر این کتاب زیباست و با مهارت تمام جزئیات ازدواج را با تمام سوءتفاهمات پیش‌پا‌افتاده‌اش تداعی می‌کند. ازدواج آماتوری داستانی واقعی و دردناک از ازدواج است. پائولین یکی از شخصیت‌های مورد‌علاقه بسیاری از افرادی است که این کتاب را خوانده‌اند.

شیر سیاه

نویسنده: الیف شافاک

مترجم: مینا امیری

انتشارات: نیک‌فرجام

تعداد صفحات: ۲۴۰

خاطرات صمیمانه الیف شافاک (به ترکی استانبولی: Elif Şafak) درباره مادرانگی، تقلا برای غلبه بر افسردگی پس از زایمان است؛ بیماری‌ای که هرساله میلیون‌ها مادر را مبتلا می‌کند. او در این کتاب می‌نویسد که چگونه روند نوشتن درباره تجربه‌اش به او کمک کرد تا دوباره خودش را پیدا کند.

چگونه زن باشیم

نویسنده: کیتلین موران

مترجم: افسانه مقدم

انتشارات: نسل نواندیش

تعداد صفحات: ۳۲۰

این کتاب داستانِ یوهانا است که تلاش می‌کند از ریشه‌های طبقه کارگر خود در ولورهمپتون برای چراغ‌های روشن لندن فرار کند. همان طور که او به‌عنوان روزنامه‌نگار موسیقی شروع به کار می‌کند، تلاش‌های خود را برای تعریف خود و جنسیتش شرح می‌دهد. مانند تمام نوشته‌های کیتلین موران، کتاب چگونه زن باشیم دل‌انگیز و بسیار سرگرم‌کننده است، همراه با بینشی فوق‌العاده.

«روش رهایی بخش: مطالعات زنان و پژوهش اجتماعی»

ال دوالت، مارجوری؛ ترجمه هوشنگ نایبی

چاپ اول، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران و موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1375، ص 390

هدف نویسنده در بخش‌های شش گانه این کتاب، بیان ویژگی‌های روش‌شناسی فمینیستی و همسویی آن با دیگر رویکردهای رهایی بخش می‌باشد.

در فصل اول سرگذشت خود را به عنوان پژوهش‌گر فمینیست شدن و نسل دوم فمینیسم بیان می نماید. در فصل دوم با عنوان «روش‌شناسی فمینیستی چیست؟» ابتدا در خطاب با پژوهش‌گران جریان غالب، موجودیت روش‌شناسی فمینیستی را اثبات می‌نماید و سپس مباحثی را در روش‌شناسی فمینیستی ارائه می‌کند.

در بخش سوم از رویکرد «کند و کاو» برای کشف ستم‌های وارد بر زن را نام می برد و استراتژی های فمینیسم را برای مصاحبه و تحصیل بیان می‌کند.

«خود به منزله منبع پژوهش» عنوان بخش چهارم است. این عنوان برگرفته از دیدگاهی فمینیستی است که بر خلاف جریان اصلی علم دیدگاه‌های شخصی را عنصری معتبر و اساسی در شناخت جهان می‌داند. فصل‌های این بخش، بیان دو نوع رویکرد پژوهش شخصی/انعکاسی است که همان‌طور که خود را به‌عنوان آلاینده به کار می‌برد، به‌عنوان منبع نیز به کار می‌برد.

بخش پنجم اعتراضی است فمینیستی به جو حاکم بر متون پژوهشی. این متون، از آن‌جا که زبانی خشک و بی‌طرفانه و عاری از احساس دارد مانع بروز تجربیات شخصی می‌شود. بخش ششم و پایانی کتاب تلاشی است برای بیان بخشی از دانش فنی روش‌شناسی فمینیستی، نویسنده در این بخش رهنمودهایی عملی برای پژوهش‌گران حوزه فمینیسم مطرح می‌کند

 «جامعه‌شناسی زنان»

آبوت پاملا و کلروالاس؛ ترجمه منیژه نجم عراقی

چاپ چهارم، تهران، نشر نی، 1385، ص 371

نویسندگان این کتاب خانم ها پاملا آبوت و کلروالاس، سال‌ها در دانشگاه‌های انگلستان مقدمات جامعه شناسی تدریس کرده‌اند، با نگاهی انتقادی به جامعه‌شناسی رایج در این کتاب به بررسی موضوعات جامعه‌شناسی با نگرشی فمینیستی پرداخته‌اند. انتقاد اصلی ایشان جانب‌داری از جامعه‌شناسی رایج است.

این کتاب یک مقدمه و هشت فصل دارد که از این قرار است:

مقدمه؛ نقد فمینیستی جامعه شناسی مرد محورانه و اراده پیش روی

1 زنان و قشر بندی 2ـ دختران و زنان جوان 3ـ خانواده و خانوار 4ـ زنان، بهداشت و بیمار داری 5ـ زنان و اشتغال 6ـ زنان، جرم و خلافکاری 7ـ زنان و سیاست 8ـ تولید دانش فمینیستی.

در مقدمه به نقدهای فمینیسم بر جامعه‌شناسی اشاره کرده، ضرورت جامعه‌شناسی از دید زنان و رویکردهای مختلف فمینیست‌ها را در این مورد بیان می‌کند. در فصل اول به طبقه‌بندی جنسیت اشاره نموده، حذف زنان از پژوهش‌های طبقاتی را بررسی می‌کند.

در فصل دوم پس از تحلیل دوران کودکی و بلوغ دختران به موضوع آموزش دختران و دیدگاه های فمینیستی آموزش می پردازد. تلقی فمینیست‌ها از خانواده و جایگاه زن در آن موضوع فصل سوم می باشد.

در فصل چهارم به جایگاه زنان در پزشکی و خدمات بهداشتی و نقد فمینیسم پرداخته در فصل پنجم اشتغال زنان از دیدگاه فمینیستی تبیین می‌گردد. نویسنده در پایان گرایش‌های فمینیستی لیبرال، مارکسیستی، رادیکال و سوسیالیستی را معرفی می‌کند. فرهنگ مختصری از واژه‌ها، اصطلاحات و نام‌های مطرح در بحث‌های فمینیستی که مترجم به کتاب افزوده است، پایان بخش مباحث این کتاب است.

«راهنمای نظریه ادبی معاصر»

سدی، رامان، و پیتروید وسون؛ ترجمه عباس فجر

چاپ دوم، تهران، نشر طرح نو، 1377

فصل هشتم و پایانی این کتاب به معرفی نظریه‌های ادبی فمینیستی اختصاص دارد.‌(صفحات 287-253) نویسنده این نظریه‌ها را در سه بخش بیان می‌کند. موج اول، موج دوم و نظریه‌های جدیدتر.

در موج اول از «ویرجینا وولف» و «سیمون دوبوار» نام برده، آثار آنان را مورد تحلیل قرار می‌دهد. در موج دوم «کیت میلت»و «فایرستون» را مطرح و از فمینیسم مارکسیستی بحث می‌نماید. هم‌چنین فمینیسم انگلیسی -آمریکایی به ویژه «الین شووالتر» و فمینیسم فرانسوی به‌ویژه «کریستوا»، «سکیسو» و «ایریگاری» را مورد تحلیل قرار می دهد. در پایان از نظریه‌های ادبی سیاهان، زنان رنگین‌پوست و زنان هم جنس خواه به‌عنوان نظریه‌های جدیدتر نام برده و مختصرا معرفی می‌کند.

«فمینیسم در آمریکا تا سال 2003، جلد دوم»

چاپ اول، تهران، دفتر نشر معارف، 1385،266ص

این کتاب تلخیص و ترجمه ای است از کتاب‌«Domestic Tranqility»‌(آرامش در خانه) از خانم گراگلیکا. نویسنده ضمن توضیح مشکلات زنان و خانواده‌های آمریکایی و نارضایتی آنان از آموزه‌های فمینیستی، اهداف و دستاوردهای جنبش فمینیسم را در مسائل اجتماعی و خانواده به نقد می‌کشد. خانه‌داری، فرهنگ‌های تاثیر گذار بر مسائل زنان، زنان شاغل، زندگی زناشویی، اخلاق جنسیتی، سقط جنین، روابط جنسی زنان، نظامی‌گری، افزایش طلاق، فقر و جرم از جمله موضوعاتی است که نویسنده بر محور آن، فمینیسم را مورد انتقاد قرار می‌دهد.

«مقدمه ای بر مطالعات زنان»

مشیر زاده، حمیرا

دفتربرنامه ریزی اجتماعی و مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزرات علوم، تحقیقات و فناوری، 1383، چاپ اول، تهران، 204ص

این کتاب در دو بخش و هشت فصل مباحثی را در حوزه مطالعات زنان مطرح می‌کند. در بخش اول طی دو فصل زمینه‌های ظهور جنبش زنان، تاریخچه این جنبش، امواج سه گانه آن و گرایش های مختلف فمینیستی معرفی می شود. بخش دوم به مطالعات زنان می‌پردازد. در فصل سوم در مورد شکل‌گیری مطالعات زنان بحث می‌شود. فصل چهارم به مباحث فلسفی و فرانظری این مطالعات پرداخته و در ذیل آن اخلاق و معرفت‌شناسی فمینیستی، تشریح می‌گردد. در فصل پنجم، مطالعات زنان در حوزه تاریخ و در فصل ششم مطالعات اجتماعی فمینیستی، مطرح می گردد. نقد فمینیسم بر جریان اصلی روان‌شناسی و نظریه‌های فمینیستی درباره روان‌شناسی جنسیت در فصل هفتم و سیاست در مطالعات زنان در فصل هشتم مورد بررسی قرار می گیرد.

«جنبش زنان»

میشل، آندره، ترجمه هما زنجانی‌زاده

چاپ اول، مشهد، نشر نیکا، 1383،154ص

نویسنده، وضعیت زنان را از دوران دیرینه سنگی تا قرن بیستم مورد بررسی قرار می‌دهد. در قرن نوزدهم و بیستم به جنبش فمینیسم پرداخته و فعالیت‌های زنان را تحت تاثیر این جنبش در کشورهای مختلف تشریح می‌کند.

«واتکنیز، سوزان آلیس و دیگران»

ترجمه زیبا جلالی نایینی. چاپ سوم، تهران، نشر شیرازه، 1384، 172 ص.

این کتاب موردی است بر تاریخچه جنبش زنان از بدو تولد آن در انقلاب 1789 فرانسه تا فرا گیر شدن آن طی جنبش‌های رهایی بخش زنان، در دهه 70 میلادی و سپس بازگشت محافظه‌کاری در این زمینه. نویسنده، هم‌چنین دستاوردهای این جنبش را معرفی کرده و چالش‌هایی را که بر سر راه این جنبش بوده بررسی می‌کند.

«فمینیسم به مثابه فلسفه سیاسی»

جگر، آلیسون ؛ ترجمه مریم خراسانی

جامعه سالم، ش 26، اردیبهشت 1375، ص 62-60

نویسنده، نخست جایگاه زن را در خانواده و اجتماع با مقایسه دو دوره پیش از سرمایه داری و بعد از آن تحلیل می کند. سپس به چگونگی پیدایش فمینیسم و تعریف آن پرداخته و دو مفهوم کلیدی این جنبش «آزادی و سرکوب» را توضیح می‌دهد و با بررسی فلسفه سیاسی فمینیسم مقاله خود را به پایان می‌برد.

«فلسفه اکوفمینیسم»

جی . ورن، کرن؛ ترجمه مجید لباف خانیکی

زنان، ش 111، مرداد 1383، ص 72-66

در دیدگاه اکو فمینیسم، رابطه مهمی بین رفتار زنان، رنگین پوستان و طبقات پست اجتماعی از یک طرف و طبیعت از طرف دیگر موجود است. تبیین این روابط به ویژه رابطه زن و طبیعت و یافتن راه رهایی آن دو، اساسی‌ترین طرح اکو فمینیسم است. چون محیط زیست، ما را در فهم مسئله سلطه پذیری زنان یاری می‌دهد، همانند نژاد پرستی، طبقه‌گرایی و زورمند گرایی، موضوعی فمینیستی است. نویسنده در این مقاله می‌کوشد تا مشخص نماید چگونه درختان، جنگل‌ها و جنگلبانی، آب، غذا و کشاورزی، فناوری مواد سمی، نژادپرستی زیست محیطی، پیرستیزی زیست محیطی و زبان جنسیتی -طبیعتی همگی از مقولات فمینیستی می‌باشد و چرا باید اطلاعات تجربی اکو فمینیسم را جدی گرفته و به کار برد.

«منشاء خانواده ، مالکیت خصوصی و دولت» – نویسنده: فردریش انگلس

چاپ اول، نشر جامی، تهران، 1380، 272 ص.

کتاب حاضر برای اولین بار در سال 1884 بر مبنای تحقیقات انسان شناسی، مورگان در کتاب «جامعه باستان»‌(1877م) به نگارش درآمده و دستمایه فمینیسم مارکسیست، شد. نویسنده فرودستی زنان را ناشی از ماهیت زیست‌شناختی نمی‌داند؛ بلکه آن را ناشی از تقسیمات اجتماعی و رابطه مالکیت به شمار می‌آورد. وی طبیعی بودن نهاد خانواده را نمی‌پذیرد و با استناد به داده‌های انسان‌شناسی، نشان می‌دهد که در دوران‌های ماقبل تاریخ، مردان و زنان به صورت شبکه‌های گسترده خویشاوندی به گونه‌ای غیر از روابط موجود در خانواده‌های مرسوم زندگی می‌کردند. این نظام هم مادر تبار بود و هم مادر سالار، زیرا اثبات پیوند مستقیم فرزند با مادرش بسیار آسان تر از پیوند با پدرش بود و هم‌چنین به علت اقتصاد کشاورزی، زنان به‌عنوان تولید کننده، ذخیره‌کننده و توزیع‌کننده از قدرت ویژه‌ای برخور دارند بودند.

«انقیاد زنان»

استورات میل، جان؛ ترجمه علاء‌الدین طباطبایی

چاپ اول، تهران، انتشارات هرمس، 1379، 19 + 160ص

این کتاب در سال 1869 در زمانی منتشر شد که زنان انگلستان، هنوز از بسیاری حقوق از جمله حق رای محروم بودند. نویسنده برتری مردان بر زنان را طبیعی ندانسته، معتقد است، جامعه‌ای که می‌خواهد بر برابری کامل زن و مرد بنیاد داشته باشد، باید روابط اجتماعی زن و مرد را تنظیم کند. در فصل نخست طبیعی بودن فرودستی زن را با رد ادلّه موافقان آن به چالش می‌کشد. در فصل دوم قوانین ازدواج انگلستان را مورد نقد قرار داده آن را نوعی بردگی می‌داند. در فصل سوم به اشتغال زنان می‌پردازد و در فصل چهارم فواید آزادی زنان را برمی شمارد. مترجم در مقدمه کتاب نوشته‌ای از «جین اُگریدی» آورده است که شامل گزارشی مختصر از زندگی میل و شرحی درباره کتاب حاضر است. این کتاب پیش از این تحت عنوان «کینزک کردن زنان» با ترجمه خسرو بیگی با مشخصات ذیل به چاپ رسیده است. چاپ اول، 1377، نشر بانو، تهران، 165ص.

«پیکار با تبعیض جنسی»

میشل، آندره؛ ترجمه محمد جعفر پوینده

چاپ اول، تهران، انتشارات نگاه، 1376، 239 ص

آندره میشل در سال 1959 دکترای خود را در جامعه‌شناسی از دانشگاه پاریس گرفته است.

وی کلیشه‌های تبعیض جنسی را در جامعه، مدرسه، بازار کار، دنیای سیاست، رسانه‌های گروهی و زبان ، شناسایی و تحلیل می‌کند. سپس برای پاکسازی آن‌ها از این کلیشه‌ها رهنمودهایی را ارائه می‌دهد. وی در این بحث توجه ویژه‌ای به نظام آموزشی می‌دارد.

نتیجه‌گیری

بی‌تردید مطالعه کتاب‌ها و دیدن فیلم‌های مرتبط با حقوق زنان، به شما این امکان را می‌دهد که با دیدگاهی روشن‌تر به مسائل اجتماعی نگاه کنید و در جهت ایجاد تغییرات مثبت در جامعه خود قدم بردارید. این فیلم‌ها و کتاب‌ها به شما کمک می‌کنند که درک بهتری از حقوق زنان پیدا کنید و در این زمینه، آگاهی بیش‌تری پیدا کنید.

زنان و کودکان اولین قربانیان خشونت‌های ناشی از جنگ، تحریم، نسل‌کشی‌ها و سیاست‌های مداخله‌گرانه‌ی حکومت‌ها‌(تجاوز، قتل و فقر فزاینده) هستند.

خشونت‌های مبتنی بر جنسیت، به‌معنای هر عملی است که طی آن به فرد بر اساس هویت جنسیتی‌اش آسیب رسانده شود. این نوع خشونت ریشه در نابرابری جنسیتی، سوءاستفاده از قدرت و هم‌چنین هنجارهای تبعیض‌آمیز و ناپسند دارد. این خشونت‌ها نقض حقوق بشر و هم‌چنین یکی از نگرانی‌های سلامت‌جمعی به شمار می‌رود. این نوع خشونت شامل مواردی هم‌چون خشونت لفطی، جسمی، جنسی، اقتصادی، روانی، و هم‌چنین تهدید، اجبار، ازدواج زیر سن و ازدواج اجباری، ناقص‌سازی عضو جنسی و در نهایت قتل‌های منتسب به قتل «ناموسی» می‌شود.

بی‌شک بدون آزادی بی‌قید و شرط اندیشه و بیان، مبارزه با خشونت ممکن نیست. زنان مبارزات خود را علیه سانسور و محدودیت‌های ایجاد شده در رسانه‌ها و در مسیر ایجاد فضایی شفاف ادامه می‌دهند. بحران‌های محیط زیستی زندگی‌ها را به مخاطره انداخته، خشونت و محرومیت و فقر را برای همه‌ موجودات زنده، از جمله انسان‌ها و به‌خصوص برای زنان، عمیق‌تر کرده است. زنان که طعم تلخ و زیان‌بار پروژه‌های تخریب محیط زیست را چشیده‌اند، بارها با ایجاد سد معبر و سازماندهی تظاهرات در جهت تامین آب و هوای سالم و هم‌چنین حفظ اقلیم‌مان، با وجود سرکوب‌های خشونت‌بار، تلاش کرده‌اند.

زندگی و رفاه اکثریت موجودات زنده، از جمله انسان‌ها نباید قربانی منفعت‌طلبی عده‌ قلیلی از مدیران و حاکمان درقدرت شود.

مبارزات زنان همبسته و بین‌المللی است. زنان مرز و ملیت نمی‌شناسند. زنان ایرانی، ترکیه‌ای، افغانستانی، سودانی، سومالیایی، فلسطینی، سوریه‌ای، عراقی، زنان مهاجر، کرد و ترک و فارس، لر و بلوچ و عرب، کارگر و معلم و پرستار و اقشار و طبقات دیگر همگی در کنار هم، علیه خشونت، برای آزادی، صلح و برابری مبارزه می‌کنند.

امسال در روز جهانی مبارزه با خشونت علیه زنان، فرصت مغتنمی است که آزادگان جهان علیه این خشونت شدید و سیستماتیک و بی‌سابقه به پا خیزند و ضمن دفاع از این زنان قربانی خشونت روحی و جسمی و ارسال کمک‌های بشردوستانه و تلاش برای رفع حصر ظالمانه، مجازات عاملان این خشونت را پیگیری کنند.

به‌طور تاریخی، تحقیقات، برنامه‌ها و سیاست‌های مربوط به منع خشونت علیه زنان و منع خشونت علیه کودکان مسیرهای موازی اما متمایزی را دنبال کرده‌اند؛ هر چند برخی محققان و دست‌اندرکاران تلاش کرده‌اند این شکاف را کاهش دهند. ارتباط بین مواجهه کودک با خشونت و ارتکاب خشونت یا تجربه خشونت در طول زندگی به قدری قوی است که نشان می‌دهد جلوگیری از خشونت در دوران کودکی ممکن است برای پیش‌گیری طولانی‌مدت از خشونت ضروری باشد.

ایجاد دنیای عاری از خشونت برای زنان و دختران، به‌معنای آن است که همه ما امروز و هر روز، دست به اقدامات جمعی بزنیم. آزادی و برابری زنان و مرد را در همه عرصه‌های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بپذیریم و مهم‌تر این‌که باور کنیم هیچ تفاوتی بین زن و مرد وجود ندارد و بی‌وقفه کلیشه‌های اشتباه فرهنگی و سنتی و آپارتاید جنسی را به چالش بکشیم!

پنج‌شنبه بیست و نهم آبان 1404-بیستم نوامبر 2025