دونالد ترامپ میگوید حمله نظامی برنامهریزیشده آمریکا به ایران را که قرار بود روز سهشنبه انجام شود، پس از درخواست رهبران چند کشور خلیج فارس و ارائه پیشنهاد تازهای از سوی تهران، به تعویق انداخته است. این تصمیم در حالی اعلام شده که آتشبس شکننده میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر، پس از شش هفته جنگ، همچنان در وضعیت ناپایدار قرار دارد و گزارشها از ادامه بنبست در مذاکرات حکایت میکنند.
به گزارش گاردین، مقامهایی در منطقه گفتهاند ایران پیشنهاد تازهای برای پایان قطعی جنگ در خاورمیانه ارائه کرده و این پیشنهاد از طریق پاکستان به آمریکا منتقل شده است. ترامپ روز دوشنبه ۱۸ مه (۲۸ اردیبهشت) اعلام کرد رهبران قطر، امارات متحده عربی و عربستان سعودی از واشنگتن خواستهاند حمله نظامی برنامهریزیشده به ایران را متوقف کند، زیرا به گفته او «مذاکرات جدی» در جریان است. او در عین حال هشدار داد که به فرماندهان نظامی آمریکا دستور داده است در صورت شکست مذاکرات، برای «حملهای کامل و گسترده» آماده بمانند.
ترامپ مدعی شده است توافقی که اکنون درباره آن مذاکره میشود، میتواند برای آمریکا «بسیار قابل قبول» باشد و مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای شود؛ ادعایی که تهران همواره آن را رد کرده و گفته برنامه هستهایاش ماهیت نظامی ندارد. با این حال، هنوز نشانهای از دستیابی فوری به توافق دیده نمیشود. منابع منطقهای گفتهاند پیشنهاد تازه ایران ممکن است شامل تعلیق بلندمدت برنامه هستهای، انتقال اورانیوم با غنای بالا به روسیه و بازگشایی مرحلهای تنگه هرمز باشد، اما هیچیک از این موارد به طور مستقل تأیید نشده است.
در تهران، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، اعلام کرده است که ایران برای همه سناریوها آماده است و در برابر «کوچکترین خطا» پاسخ مناسب خواهد داد. همزمان، سپاه پاسداران تهدید کرده است برای کابلهای اینترنتی عبوری از زیر تنگه هرمز نظام مجوزدهی برقرار خواهد کرد؛ تهدیدی که در کنار سخنان مقامهای ایرانی درباره «مدیریت» این آبراه، نگرانیها از تبدیل تنگه هرمز به ابزار فشار اقتصادی و امنیتی را افزایش داده است.
در سوی دیگر، گزارشها از واشنگتن حاکی است ترامپ قرار است با مشاوران امنیت ملی خود درباره گزینههای نظامی علیه ایران گفتوگو کند. اکسیوس نیز گزارش داده است کاخ سفید پیشنهاد تازه ایران را بررسی کرده، اما آن را هنوز کافی ندانسته است. به این ترتیب، توقف حمله بیش از آنکه نشانه پایان بحران باشد، به نظر میرسد فرصتی موقت برای آزمودن مسیر دیپلماسی در سایه تهدید نظامی باشد.
بحران کنونی تنها به ایران محدود نمانده است. به گزارش گاردین، پهپادهایی از سوی ایران به سمت کشورهای خلیج فارس که میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند، شلیک شدهاند. مقامهای امارات متحده عربی گفتهاند یک حمله پهپادی باعث آتشسوزی در نیروگاه هستهای براکه شده و عربستان سعودی نیز از رهگیری سه پهپاد خبر داده است. آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرده برق نیروگاه براکه پس از این حمله دوباره برقرار شده است.
در داخل ایران پیامدهای جنگ سنگین بوده است. سازمان حقوق بشر «هرانا» گفته است از آغاز جنگ تا ۹ مه، دستکم ۴۰۲۳ نفر در ایران بازداشت شدهاند. اتهامها از جاسوسی و تهدید علیه امنیت ملی تا ارتباط با رسانههای خارجی یا انتشار مطالب مرتبط با جنگ را در بر میگیرد. همزمان، نگرانیها درباره افزایش اعدامها شدت گرفته است. گروههای حقوق بشری میگویند از زمان آغاز جنگ، دهها زندانی، از جمله متهمان سیاسی یا کسانی که به ارتباط با اسرائیل متهم شدهاند، اعدام شدهاند.
جنگ در جبهه لبنان نیز ادامه دارد. اسرائیل روز دوشنبه حملات تازهای در جنوب لبنان انجام داد و حزبالله نیز از حمله به نیروهای اسرائیلی خبر داد؛ آن هم در شرایطی که تمدید ۴۵ روزه آتشبس میان لبنان و اسرائیل با میانجیگری آمریکا اعلام شده است. این همزمانی نشان میدهد بحران منطقهای، حتی با توقف موقت حمله آمریکا به ایران، همچنان در چند جبهه فعال است و هر لحظه میتواند دوباره به جنگی گستردهتر تبدیل شود.
در چنین وضعیتی، تصمیم ترامپ برای تعویق حمله به ایران بیش از آنکه نشانه آرامش باشد، بیانگر شکنندگی لحظهای است که خاورمیانه در آن قرار گرفته است: دیپلماسی دوباره فعال شده، اما زیر سایه تهدید جنگ؛ ایران و آمریکا از مذاکره سخن میگویند، اما هر دو طرف زبان هشدار و تهدید را کنار نگذاشتهاند؛ و کشورهای خلیج فارس که از گسترش جنگ و پیامدهای اقتصادی آن بیم دارند، تلاش میکنند از تبدیل بحران به رویارویی مستقیم و گستردهتر جلوگیری کنند.
