ئاريان عه لى:
لە سەرەتای ڕاپەڕینی زانستیی نوێوە، بە تێپەڕبوون بە شۆڕشی پیشەسازی و گەیشتن بە سەردەمی تەکنەلۆژیا و زیرەکیی دەستکرد، مرۆڤایەتی هەنگاوی گەورەی ناوە لە پەرەپێدانی تواناکانی، دۆزینەوەی نهێنییەکانی سروشت و گۆڕینی شێوازەکانی ژیان. مرۆڤ توانیویەتی دوورییەکان کورت بکاتەوە، چارەسەری نەخۆشییەکانی بکات کە پێشتر بە چارەسەرنەکراو دادەنران، بگاتە بۆشایی ئاسمان و زانیاری بخاتە بەردەستی ملیاران مرۆڤ. بەڵام لەگەڵ ئەم پێشکەوتنە سەرسوڕهێنەرەدا، پرسیارێکی گرنگ و شایانی بیرکردنەوە دێتە پێشەوە: هەرچەندە توانای مرۆڤ بۆ کۆنترۆڵکردنی جیهان زیاتر دەبێت، پێویستیی ئەو بۆ ئازادبوون لەو سیستەمانەی ژیانی کۆنترۆڵ دەکەن، زیاتر دەبێت.
مرۆڤ لە درێژایی مێژووی خۆیدا دامەزراوە و سیستەمی پەروەردەیی، ئابووری، کۆمەڵایەتی و سیاسیی دروست کردووە. هەندێک لەم دامەزراوانە پێداویستییەکی حەتمی بوون کە بارودۆخی گەشەی مرۆڤایەتی و پێویستیی مرۆڤ بۆ ڕێکخستن و سەقامگیری سەپاندبوونی. بەڵام کات سروشتی ژیانی گۆڕیوە، لە کاتێکدا زۆرێک لە دامەزراوەکان هەر بە یاسا و ڕێساکانی کۆنی خۆیانەوە ماونەتەوە، وەک ئەوەی جیهان هیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەهاتبێت. بەم شێوەیە، هەندێک لەو ئامرازانەی مرۆڤ بۆ خزمەتکردنی خۆی دایانهێناون، بوونەتە ئامانجی سەربەخۆ، و تاک ناچارە خۆی لەگەڵیان بگونجێنێت، تەنانەت ئەگەر لەگەڵ تواناکان، ئامانج و پێداویستییەکانی خۆیدا ناکۆک بن.
کێشەکە تەنها لە کۆنبوونی ئەم سیستەمانەدا نییە، بەڵکو لەوەدایە کە توانای هاوڕێکەوتن لەگەڵ مرۆڤ و گۆڕانکارییەکانیان لەدەست داوە. ئەو دامەزراوە پەروەردەییەی دەبوو مێشکەکان بدۆزێتەوە و تواناکان پەرە پێ بدات، لەوانەیە ببێتە ئامێرێک بۆ پۆلێنکردنی قوتابیان بە پێی نمرە و بڕوانامە. هەروەها، ئەو سیستەمە ئابوورییەی دەبوو ژیانی مرۆڤەکان باشتر بکات، لەوانەیە کارکردن و بەکارهێنان و پێشبڕکێ بکاتە ئامانجێک کە تەمەنیان بەفیڕۆ دەدات؛ لە کاتێکدا دامەزراوە کارگێڕی و کۆمەڵایەتییەکان دەبنە چوارچێوەیەک کە مرۆڤ ناچار دەکەن بەپێی پێوەرەکانیان بژی، پێوەرگەلێک کە جیهانی ئەمڕۆ هەموویانی بە پاساو نادات.
ئێمە لەبەردەم پرسیارێکداین کە لە سنووری چاکسازیی ئاسایی تێدەپەڕێت: ئایا سیستەمەکانی دروستکراوی مرۆڤ چیتر ناتوانن لە تواناکانی ئەو مرۆڤە تێبگەن کە شارستانیەتی نوێ خۆی پەروەردەی کردووە؟ ئایا پەرەپێدانی تەکنەلۆژیا و نوێکردنەوەی ئامرازەکان بەسە، ئەگەر فەلسەفەی بەڕێوەبردنی ژیانی مرۆڤایەتی هەر لە چەمکە کۆنەکاندا بەند بێت؟
لەوانەیە مرۆڤایەتی چیتر تەنها پێویستی بە ئامرازی نوێ نەبێت، بەڵکو پێویستی بە دووبارە داڕشتنەوەی سیستەمەکانی و چەمکی ژیان هەبێت؛ بە شێوەیەک کە دامەزراوەکان بگەڕێنەوە بۆ ئەرکی سەرەکیی خۆیان و مرۆڤ، کەرامەت، عەقڵ، ئازادی و داهێنانی ببنە ناوەندی هەر پڕۆژەیەکی جدیی شارستانی.
لە ئابووریی پێداویستییەوە بۆ ئابووریی خاوەندارێتی و کۆنترۆڵ
چۆن هەوڵی دابینکردنی ژیان گۆڕا بۆ ملمالنێی دەوڵەمەندی و دەسەڵات؟
لە سەرەتاکانی ژیانی مرۆڤدا، ژیان بەو سیستەم و دامەزراوە ئاڵۆزانەوە بەڕێوە نەدەچوو کە ئەمڕۆ دەیانناسین، بەڵکو پێداویستییە سەرەتاییەکانی مرۆڤ هۆکاری سەرەکیی چالاکییە ڕۆژانەکانی بوون. خواردن، ئاو، شوێنی نیشتەجێبوون و ئاسایش، ئەو پێشینەیانە بوون کە مرۆڤ هەوڵی دابینکردنیانی دەدا بۆ پاراستنی مانەوە و بەردەوامیی ژیانی. پەیوەندیی مرۆڤ بە سەرچاوەکانەوە، تا ڕادەیەکی زۆر، بەوەوە بەستراوە بوو کە پێویستی پێی بوو و ئەوەی لە سروشتەوە بەدەستی دەهێنا یان بە هەوڵی خۆی بەرهەمی دەهێنا. بەڵام گەشەی کۆمەڵگە مرۆڤایەتییەکان تەنها لە باشترکردنی ڕێگاکانی دابینکردنی پێداویستییەکاندا کورت نەدەبووەوە، بەڵکو لەگەڵ خۆیدا گۆڕانکارییەکی قووڵی لە پەیوەندیی مرۆڤ بە خاوەندارێتی و سامانی خۆی و ئەوانی دیکەدا هێنا.
لەگەڵ جێگیر بوونی مرۆڤ و سەرهەڵدانی کشتوکاڵ و ئاژەڵداری و کۆبوونەوەی بەرهەم، سروشتی پەیوەندیی نێوان پێداویستی و خاوەندارێتی گۆڕا. بەرهەمهێنان چیتر تەنها بۆ دابینکردنی بەکارهێنانی ڕاستەوخۆ نەبوو، بەڵکو ئەوەش گونجاو بوو کە بەرهەمی زیادە هەڵبگیرێت، پاشەکەوت بکرێت، ئاڵوگۆڕی پێوە بکرێت و لە کاتێکی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەگەڵ ئەم گۆڕانکارییەدا، گرنگیی زەوی و سەرچاوەکان و سەرچاوەکانی بەرهەمهێنان زیاتر بوو، و خاوەندارێتییان توانایەکی ئابووری و کۆمەڵایەتیی بە مرۆڤ دەبەخشی کە لە سنووری دابینکردنی پێداویستییە کەسییەکانی تێدەپەڕی.
بەڵام گرنگترین گۆڕانکاری تەنها لە زیادبوونی قەبارەی موڵک و ساماندا نەبوو، بەڵکو لە گۆڕانی پاڵنەری دەروونی و کۆمەڵایەتیی خاوەندارێتیدا بوو. خاوەندارێتیی زیاتر دەستی کرد بە پەیوەستبوون بە پێگەی کۆمەڵایەتی، هێز و توانای کاریگەری دانان لەسەر ئەوانی دیکە. مرۆڤ چیتر تەنها بە پێی ئەوەی چەندی پێویستی بە شتێک هەیە، پێوانەی ئەوەی نەدەکرد کە چەندی هەیە، بەڵکو لە هەندێک کۆمەڵگەدا پێگەی خۆی بەوە دەسەنگاند کە بەراورد بە کەسانی دیکە چەند شتی هەیە. لێرەوە خاوەندارێتی وردەوردە لە ئەرکی سەرەتایی خۆی، واتە دابینکردنی ژیان، دوور کەوتەوە و بوو بە سەرچاوەی نفووز و جیاوازی و کۆنترۆڵ.
گواستنەوەی مرۆڤ لە ئابووریی پێداویستییەوە بۆ ئابووریی خاوەندارێتی و کۆنترۆڵ، یەکێکە لەو گۆڕانکارییانەی گرنگیی زۆری لە مێژووی شارستانیەتدا هەبووە. پێداویستی سنووری هەیە و دەتوانرێت پێوانە بکرێت، بەڵام ئارەزووی خاوەندارێتی و پێشبڕکێ بۆ بەدەستهێنانی سامان، بە پێویستی لە سنوورێکی دیاریکراودا ناوەستێت. لەگەڵ فراوانبوونی جیاوازییەکان لە خاوەندارێتیی سەرچاوەکاندا، خاوەندارێتیی سامان لە زۆر باردا بووە ئامرازێک بۆ کۆنترۆڵکردنی دەرفەتی ئەوانی دیکەش؛ چونکە کۆنترۆڵی زەوی و ئامرازەکانی بەرهەمهێنان و سەرچاوەکانی سامان، توانای کاریگەری دانان لەسەر مەرجەکانی کار و ئاڵوگۆڕ و دابەشکردنی قازانجەکان دەبەخشێت. بەم شێوەیە، ملمالنێ چیتر هەمیشە لەسەر ئەوە نەبوو کە مرۆڤ بۆ مانەوەی پێویستی پێیەتی، بەڵکو لەسەر ئەوە بوو کێ کلیلەکانی سەرچاوەکان لە دەستدایە، کێ شێوازی بەکارهێنانیان دیاری دەکات و کێ توانای کۆنترۆڵکردنی دابەشکردنیان هەیە.
لەگەڵ فراوانبوونی کۆمەڵگەکان و ئاڵۆزبوونی پەیوەندییە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان، پەیوەندییە مرۆییەکان چیتر تەنها لەسەر هاوکاری و ئاڵوگۆڕ نەبوون، بەڵکو هۆکارەکانی هێز و بەرژەوەندی و نفووزیش تێیاندا هاتنە ناوەوە. پێویستی بە ڕێسایەک سەری هەڵدا کە خاوەندارێتی ڕێک بخات، ناکۆکییەکان یەکلایی بکاتەوە و ماف و ئەرکەکان دیاری بکات. دواتر شێوەکانی دەسەڵات و بەڕێوەبردن و یاسا و دامەزراوەکان گەشەیان کرد کە ئەرکی ڕێکخستنی کۆمەڵگەکانیان گرتە ئەستۆ. لەم ڕوانگەیەوە دەتوانین بەشێک لە ڕەگ و ڕیشەکانی سیستەمە مرۆییەکان تێبگەین؛ چونکە هەموویان تەنها وەڵامی پێویستیی مرۆڤ بۆ سەقامگیری و ڕێکخستن نەبوون، بەڵکو ملمالنێ لەسەر سەرچاوە و سامان و ئارەزووی پاراستنی موڵک و ئیمتیازەکانیش کاریگەریی لەسەر سەرهەڵدانیان هەبووە.
ناتوانین سەرهەڵدانی ئەم سیستەمانە تەنها لە یەک ڕوانگەوە ببینین؛ چونکە لە ڕێکخستنی ژیانی هاوبەش و پاراستنی مافەکان و بەڕێوەبردنی سەرچاوەکان و پەرەپێدانی بەرهەمهێناندا ئەرکی پێویستیان بینیوە، بەڵام لە هەمان کاتدا هاوسەنگییەکانی هێزی زاڵیان لەو کۆمەڵگایانەدا ڕەنگ داوەتەوە کە تێیاندا سەریان هەڵداوە. لە قۆناغە جیاوازەکانی مێژوودا، ئەو چین و گرووپانەی سامان یان نفووزیان هەبووە، توانیویانە کاریگەری لەسەر ئەو ڕێسایانە دابنێن کە ژیانی گشتی ڕێک دەخەن و هەندێک دامەزراوە ئاراستە بکەن بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان و بەردەوامکردنی ئیمتیازەکانیان. بەم شێوەیە، دامەزراوە دوو ڕووی پێکەوە گرێدراوی هەبووە: ڕووی ڕێکخستن کە کۆمەڵگە پێویستی پێیەتی، و ڕووی بەرژەوەندییەکان کە خاوەنانی هێز لەوانەیە لە ڕێگەی ئەو ڕێکخستنەوە هەوڵی پاراستنی بدەن.
لەگەڵ گەشەی دەوڵەت و ئابووری و دامەزراوەکان، ئەم پەیوەندییە فراوانتر و ئاڵۆزتر بووە. چیتر کۆنترۆڵکردنی سامان تەنها پشت بە خاوەندارێتیی زەوی و سەرچاوە سروشتییەکان نابەستێت، بەڵکو گەیشتووەتە کۆنترۆڵکردنی ئامرازەکانی بەرهەمهێنان و بازاڕەکان و سەرمایە و بازرگانی و زانیاری. هەروەها، یاسا و سیستەمە کارگێڕی و ئابوورییەکان بوونەتە بەشێک لەو پێکهاتەیەی دیاری دەکات کێ دەرفەتی هەیە، کێ دەتوانێت بگاتە سەرچاوەکان و کێ توانای کاریگەری دانان لەسەر ئەو بڕیارانەی هەیە کە کاریگەری لەسەر ژیانی ئەوانی دیکە دادەنێن.
لێرەدا پرسیارێکی بنەڕەتی دێتە پێشەوە: ئایا سیستەمە نوێیەکان بۆ فراوانکردنی تواناکانی مرۆڤ و باشترکردنی ژیانی دروست کراون، یان هەندێکیان بە شێوەیەکی پێشکەوتووتر و ئاڵۆزتر، پەیوەندییەکانی خاوەندارێتی و کۆنترۆڵ دووبارە بەرهەم دەهێننەوە؟ کاتێک سامان دەبێتە پێوەری نفووز و دامەزراوە دەبێتە ئامرازێک بۆ پاراستنی پێگە و بەرژەوەندییەکانی خۆی، مرۆڤ وردەوردە ڕۆڵی خۆی وەک ئامانجی بوونی سیستەم لەدەست دەدات و دەبێتە بەشێک لە میکانیزمێکی ئابووری و کارگێڕی و کۆمەڵایەتی کە پێویستە بەردەوام بێت، تەنانەت ئەگەر لەگەڵ پێداویستییە ڕاستەقینەکانی مرۆڤدا ناکۆک بێت.
لەوانەیە مەترسیدارترین لایەنی ئەم گۆڕانکارییە ئەوە بێت کە سیستەمەکان تەنها ڕەفتاری مرۆڤ ڕێک ناخەن، بەڵکو دەتوانن کاریگەری لەسەر شێوازی بیرکردنەوە و تێگەیشتنی لە سەرکەوتن و ژیان و داهاتووش دابنێن. ئەو کۆمەڵگایەی سەرکەوتن بە سامان و پێگە و پێشبڕکێی بەردەوامەوە دەبەستێتەوە، لەوانەیە تاکەکانی ناچار بکات ئەم پێوەرانە وەک ڕاستییەکی سروشتی و نەگۆڕ وەربگرن، تەنانەت ئەگەر ئەمە بە زیانی کات و ئازادی و داهێنان و پەیوەندییە مرۆییەکان تەواو ببێت.
کێشەکە، کەواتە، لە بوونی سیستەم یان خاوەندارێتی یان ساماندا نییە، چونکە ئەمانە توخمێکی بنەڕەتین بۆ ڕێکخستنی کۆمەڵگە نوێیەکان؛ بەڵکو کێشە لەو کاتەدایە کە دەبنە ئامانج و لە مرۆڤی پێویستە خزمەتی بکەن، گرنگتر دەبن. جیاوازییەکی گەورە هەیە لە نێوان سیستەمێک کە سامان بۆ باشترکردنی ژیانی مرۆڤەکان ڕێک دەخات و سیستەمێک کە ژیانی مرۆڤەکان دەکاتە ئامرازێک بۆ پاراستنی سامان و نفووز.
لەو خاڵەوە پێویستیی پێداچوونەوە بەو سیستەمانە دەست پێ دەکات کە مرۆڤایەتی لە ڕابردوودا بۆی بەجێ هێشتووین؛ نەک تەنها لەبەر ئەوەی کۆنن، بەڵکو لەبەر ئەوەی شایستەیی و بەردەوامییان نابێت بە مێژووی سەرهەڵدانیان یان توانای مانەوەیان بپێورێت، بەڵکو دەبێت بە توانایان بۆ وەڵامدانەوەی پێداویستییەکانی مرۆڤی هاوچەرخ بپێورێن. شارستانیەت تەنها بە زیادکردنی بەرهەمهێنان و کۆبوونەوەی موڵک و پەرەپێدانی ئامرازەکانی کۆنترۆڵ پێش ناکەوێت، بەڵکو ئەو کاتە پێش دەکەوێت کە بتوانێت هاوسەنگی لەنێوان سەرچاوە و ماف و دەرفەتەکاندا دروست بکات و مرۆڤ جارێکی دیکە بخاتە ناوەندی پرۆسەی شارستانییەوە.
دامەزراوەکان کە عەقڵ بەند دەکەن و تواناکان بەفیڕۆ دەدەن
کاتێک مرۆڤ دەبێتە بەندی پێوەرەکانی سەرکەوتن کە دامەزراوەکان دایانناون
کاریگەریی سیستەمەکانی دروستبوو لە دەوری سامان و دەسەڵات، تەنها لە ڕێکخستنی ئابووری و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا نەوەستایەوە، بەڵکو گەیشتە داڕشتنی شێوازی بیرکردنەوەی مرۆڤ و دیاریکردنی ڕێڕەوی ژیانی. تاک لە تەمەنی منداڵییەوە خۆی لە ناو سیستەمێک لە پێوەرەکاندا دەبینێتەوە کە دیاریی دەکەن چۆن فێر ببێت، چی بخوێنێت، کام پیشە هەڵبژێرێت و چی بەدەست بهێنێت تا لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە بە سەرکەوتوو دابنرێت.
ئەمە بە ڕوونی لە سیستەمی پەروەردەدا دەردەکەوێت؛ چونکە بەدەستهێنانی بڕوانامە و نمرە لە زۆر باردا بووەتە ئامانجێک کە لە خودی زانست و زانیاری گرنگترە. مرۆڤ لەوانەیە ساڵانی زۆری ژیانی لە خوێندندا بەسەر ببات، بەبێ ئەوەی دەرفەتی دۆزینەوەی بەهرەی ڕاستەقینەی خۆی پێ بدرێت؛ لە کاتێکدا کەسێکی دیکە لەوانەیە توانایەکی سروشتی و ناوازەی لە بواری زانستی یان هونەری یان فکریدا هەبێت، بەڵام لە سیستەمی پەروەردەیی نەریتی ئەو بۆشاییەی نەدۆزێتەوە کە ڕێگەی پەرەپێدانی پێ بدات.
بڕوانامە هەمان زانیاری نییە، نمرەش پێوەرێکی تەواو بۆ زیرەکی نییە، هەروەها دامەزراوەی پەروەردەیی تەنها لایەنێک نییە کە بتوانێت مێشک و تواناکان بدۆزێتەوە.
ئەم کێشەیە تەنها لە پەروەردەدا ناوەستێت، بەڵکو دەگوازرێتەوە بۆ بازاڕی کار و دامەزراندن؛ ئەوێیە کە دەرفەتەکانی مرۆڤ هەندێک جار بەپێی بڕوانامە و لێهاتووییە فەرمییەکانی دیاری دەکرێن، نەک بەپێی توانای ڕاستەقینەی و ئەوەی دەتوانێت پێشکەشی بکات. بەم شێوەیە، توانای مرۆییی زۆر لە نێوان مەرجە کارگێڕییەکان و پێوەرە ڕەق و نەگۆڕەکاندا بەفیڕۆ دەچێت، لە کاتێکدا گرنگیی دەستپێشخەری و ئەزموون و داهێنان کەم دەبێتەوە.
هەمان شت لە ئابووری و کۆمەڵگاشدا دەبینرێت؛ ئەوێیە کە پێگەی ماددی و پیشەیی بوونەتە یەکێک لە گرنگترین پێوەرەکانی هەڵسەنگاندنی تاکەکان. لەبری ئەوەی سیستەمەکان دەرفەت بە مرۆڤ بدەن تواناکانی پەرە پێ بدات و ڕێڕەوی ژیانی خۆی هەڵبژێرێت، لەوانەیە ناچاری بکەن تەمەنی خۆی لە پێشبڕکێیەکی بەردەوامدا بەسەر ببات بۆ بەدەستهێنانی دانپێدانانی کۆمەڵایەتی و سەقامگیریی ماددی.
مەترسیدارترین ئەوەی دامەزراوەکان دەتوانن بیکەن، تەنها بێبەشکردنی مرۆڤ لە دەرفەتێکی دیاریکراو نییە، بەڵکو ئەوەیە وای لێ بکەن باوەڕی وابێت کە تواناکانی هیچ نرخێکیان نییە، ئەگەر دانپێدانانی فەرمییان پێ نەدرێت. لێرەدا کێشەکە لە لاوازیی بەهرەی مرۆییدا نییە، بەڵکو لە تەنگی ئەو پێوەرانەدایە کە بۆ دۆزینەوە و هەڵسەنگاندنی بەهرەکان بەکاردەهێنرێن.
دووبارە داڕشتنەوەی سیستەمەکان و بنیاتنانەوەی دامەزراوەکان
لە دامەزراوەیەکەوە کە مەرجەکانی بەسەر مرۆڤدا دەسەپێنێت، بۆ دامەزراوەیەک کە بەپێی پێداویستییەکانی ئەو شێوە دەگرێت
ئەگەر سیستەمە مرۆییەکان لە بارودۆخی مێژوویی و ئابووری و کۆمەڵایەتیی جیاوازدا سەریان هەڵدابێت، ئەوا بەردەوامبوونیان بە هەمان میکانیزمە کۆنانە لە جیهانێکدا کە سروشتی زانیاری و کار و بەرهەمهێنانی گۆڕاوە، چیتر ناتوانرێت وەک بابەتێکی ئاسایی لێی بڕوانرێت. پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا و زیرەکیی دەستکرد، پێویستی بە پێداچوونەوەیەکی نوێ بە زۆرێک لەو ئەرکانە هەیە کە دامەزراوە نەریتییەکان لە ڕێکخستن و بەڕێوەبردنیاندا دەستیان بەسەردا گرتووە.
ئەوەی پێویستە، ڕووخاندنی دامەزراوەکان یان هەڵوەشاندنەوەی یاسا و سیستەمەکان نییە، بەڵکو دووبارە داڕشتنەوەیانە لەسەر بنەمایەکی نوێ کە مرۆڤ بکاتە ئامانجی سەرەکیی خۆیان. ئەم گۆڕانکارییە لە پەروەردەوە دەست پێ دەکات؛ بە گواستنەوە لە سیستەمێک کە سەرنجی لەسەر بڕوانامە و لەبەرکردن و تاقیکردنەوەیە، بۆ سیستەمێک کە بەهرەکان دەدۆزێتەوە و بیرکردنەوەی سەربەخۆ و توێژینەوە و ئەزموونکردن هان دەدات. هەروەها پێویستە پێداچوونەوە بە سیستەمی دامەزراندندا بکرێت، بە شێوەیەک کە توانایی و داهێنان و ئەزموونی کرداری ببنە توخمێکی ڕاستەقینە بۆ هەڵسەنگاندنی مرۆڤ، لەگەڵ لێهاتووییە ئەکادیمییەکاندا.
لە بواری ئابووریدا، سەرکەوتن نابێت تەنها بە زیادبوونی بەرهەمهێنان و کۆبوونەوەی قازانج بپێورێت، بەڵکو دەبێت بەوەش بپێورێت کە چەندە کوالێتیی ژیانی مرۆڤەکان باشتر دەکات و کات و دەرفەت و دادپەروەری لە گەیشتن بە سەرچاوەکاندا دابین دەکات. دامەزراوە حکومی و کارگێڕییەکانیش دەبێت لە چوارچێوەیەکەوە کە تەنها ڕێکار و نفووزی خۆی دەپارێزێت، بگۆڕێت بۆ دامەزراوەیەکی نەرم و گونجاو کە ملکەچی پێداچوونەوە و لێپرسینەوە بێت و وەڵامی گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان بداتەوە.
تەکنەلۆژیای نوێ دەرفەتی بێوێنە بۆ بەدیهێنانی ئەم گۆڕانکارییە دەڕەخسێنێت، بەڵام بە شێوەیەکی خۆکار ئەو گۆڕانکارییە مسۆگەر ناکات؛ چونکە زیرەکیی دەستکرد دەتوانێت دەرفەتی زانیاری و داهێنان فراوان بکات، هەروەها دەتوانێت ببێتە ئامرازێکی نوێ بۆ چاودێری و دەستبەسەرداگرتن، ئەگەر هەر لە ژێر کاریگەریی لۆژیکی کۆنترۆڵ و بەرژەوەندییە تەسکەکاندا بمێنێتەوە.
بۆیە، بنیاتنانەوەی دامەزراوەکان تەنها گۆڕینی ئامرازەکانیان نییە، بەڵکو گۆڕینی ئەو فەلسەفەیەیە کە کاریان پێوە ڕێک دەخرێت. هیچ نرخێک بۆ سیستەمێکی نوێ بە ئامرازەکانی نییە، ئەگەر لە تێڕوانینی بۆ مرۆڤدا هەر کۆن و دواكەوتوو بمێنێتەوە.
ئایا مرۆڤ پێویستی بە گۆڕینی چەمکی خۆی لە ژیان هەیە؟
لە دووبارە بنیاتنانەوەی سیستەمەکانەوە بۆ دووبارە دۆزینەوەی مرۆڤ بۆ خۆی لەوانەیە کێشەی ڕاستەقینە تەنها لە سیستەم و دامەزراوەکاندا نەبێت، بەڵکو لەو تێگەیشتنەشدا بێت کە مرۆڤ لەبارەی ژیانەوە هەیەتی و لەو پێوەرانەیەی کە بەهۆیانەوە سەرکەوتن و بەختەوەری و پێگەی خۆی پێوانە دەکات. تەنانەت ئەگەر لە گۆڕینی دامەزراوە پەروەردەیی و ئابووری و سیاسییەکاندا سەرکەوتوو بێت، لەوانەیە هەر ئەو کێشانە دووبارە بەرهەم بهێنێتەوە، ئەگەر هەر بەند بەو بیرکردنەوەیەوە بمێنێتەوە کە ئەو سیستەمانەی دروست کردووە.
پارە لە نێو بەشێکی فراوانی کۆمەڵگەکاندا بووەتە پێوەری سەرکەوتن، هەروەها موڵک و پۆست و پێگەی کۆمەڵایەتی بوونەتە نیشانەی بەهای مرۆڤ. لە ژێر کاریگەریی ئەم کەلتوورەدا، کارکردن هەندێک جار لە ئامرازێک بۆ باشترکردنی ژیانەوە دەگۆڕێت بۆ ئامانجێک کە زۆربەی تەمەن دەخوات، و پێشبڕکێش لە هاندەرێک بۆ پێشکەوتنەوە دەبێتە پێشبڕکێیەکی بێکۆتایی کە داواکارییەکانی هەرگیز تەواو نابن.
بەڵام ئایا ژیانی مرۆڤ تەنها لە خاوەندارێتی و بەرهەمهێنان و بەکارهێناندا کورت کراوەتەوە؟ لەو هاوکێشەیەدا شوێنی زانیاری و هونەر و بیرکردنەوەی ئازاد و پەیوەندییە مرۆییەکان و کاتی تایبەتیی مرۆڤ لە کوێدایە؟
دووبارە داڕشتنەوەی چەمکی ژیان پێویستی بەوە هەیە کە مرۆڤ فێر بێت لە دەرەوەی پێوەرەکانی سامان و پێگە و بڕوانامە و پۆست، سەیری خۆی بکات. بەهای مرۆیی بەوە کورت نابێتەوە کە تاک چی خاوەنە، بەڵکو پەیوەندی بەوەشەوە هەیە کە چی بیر دەکاتەوە، چی داهێنان دەکات، چی پێشکەشی کۆمەڵگەکەی دەکات و تا چەند توانای هەڵبژاردن و ژیانکردنی بە کەرامەت و ئازادی هەیە.
ئەمە بە مانای وازهێنان لە ئارەزوو و بەرهەمهێنان و پێشبڕکێ نییە، بەڵکو بە مانای گەڕاندنەوەی ئەمانەیە بۆ شوێنی ڕاستەقینەی خۆیان، بە شێوەیەک کە ببنە ئامراز بۆ باشترکردنی ژیان، نەک ئامرازێک کە ژیان بە تەواوی خۆیەوە سەرقاڵ بکات. مرۆڤ پێویستی بە ئابوورییەک هەیە کە ژیانێکی شایستەی بۆ دابین بکات، بە پەروەردەیەک کە عەقڵی ئازاد بکات، بە دامەزراوەیەک کە مافەکانی بپارێزێت و بە کۆمەڵگەیەک کە تەنها بەپێی ئەو شتانەی خاوەنیانە حوکمی لەسەر نەدات.
گۆڕینی سیستەمەکان بەبێ گۆڕینی ئەو بیرکردنەوەیەی کە بەرهەمی هێناون، لەوانەیە تەنها ببێتە هۆی دووبارە بەرهەمهێنانەوەی هەمان سیستەمەکان بە ناوی نوێوە. بۆیە، ئەو ڕاپەڕینە مرۆییەی کە ئێمە خوازیاریین، تەنها لە دامەزراوەکانەوە دەست پێ ناکات، بەڵکو لە پێداچوونەوەی مرۆڤ بە چەمک و بەها و پێشینەکانی خۆیدا دەست پێ دەکات.
مێژووی مرۆڤایەتی تەنها تۆمارێک لە داهێنان و دۆزینەوەکان نییە، بەڵکو مێژووی ئەو سیستەمانەشە کە مرۆڤ بۆ ڕێکخستنی ژیانی خۆی دایانهێناون؛ ئەو سیستەمانەی کە خۆیان پێویستیان بە پێداچوونەوەی بەردەوام هەیە. ئەو پێشکەوتنە زانستی و تەکنەلۆژییەی کە شارستانیەتی نوێ بەدەستی هێناوە، مرۆڤایەتی لەبەردەم بەرپرسیارییەتییەکی نوێدا دادەنێت: نابێت ڕێگە بدات ئامراز و دامەزراوەکانی لەو ئامانجە مرۆییانە پێش بکەون کە بۆیان دروست کراون.
کاتی ئەوە هاتووە کە لە شارستانیەتێکەوە کە سەرکەوتنی خۆی بە قەبارەی سامان و بەرهەمهێنان و کۆنترۆڵ پێوانە دەکات، بگوازرێینەوە بۆ شارستانیەتێک کە پێشکەوتنی خۆی بە توانای ئازادکردنی عەقڵ، دۆزینەوەی بەهرەکان، بەدیهێنانی کەرامەتی مرۆیی و دابینکردنی ژیانێکی هاوسەنگتر و ئازادتر بۆ مرۆڤەکان پێوانە دەکات.
مرۆڤ بۆ ئەوە دروست نەکراوە ببێتە خزمەتکاری سیستەمەکان، هەروەها شارستانیەتیش بۆ ئەوە دامەزراوە نەبووە ببێتە بەندێک بۆ ئەوەی دروستی کردووە. سیستەمەکان بۆ خزمەتکردنی مرۆڤ هاتوونەتە ئاراوە و بەهایان هەمیشە بەوەوە پەیوەست دەبێت کە تا چەند دەتوانن خزمەتی مرۆڤ بکەن و ژیانی باشتر و ئازادتر و پڕبەهاتری بۆ دابین بکەن.
