آغاز موج اعتصاب‌های کارگری در آلمان: اعتصاب ۳٫۷ میلیون کارگر صنایع فلزی و برق؛ پاسخ طبقه کارگر به تعرض کارفرمایان

اتحادیه کارگران صنایع فلزی و برق اعلام کرده است که تا پایان هفته اعتصاب‌های هشداردهنده در بیش از ۲۰۰۰ واحد تولیدی از جمله خودروسازی، ماشین‌سازی، الکترونیک، صنایع فلزی و تولید تجهیزات برقی برنامه‌ریزی شده است

موج اعتصاب‌های هشداردهنده در صنایع فلزی و برق آلمان از اول نوامبر آغاز شد. اتحادیه کارگران صنایع فلزی و برق آلمان IG Metall با نمایندگی حدود ۳٫۷ میلیون شاغل، در برابر پیشنهاد ناچیز کارفرمایان خواستار افزایش دستمزد، تضمین اشتغال و حفظ قدرت خرید شده است. هم‌زمان، مناقشه بر سر آینده کارخانه‌ها و مشاغل در فولکس‌واگن ابعاد تازه‌ای از بحران صنعت آلمان را آشکار می‌کند.

از نخستین ساعات یکشنبه اول نوامبر، کارگران صنایع فلزی و برق آلمان اعتصاب‌های هشداردهنده خود را آغاز کردند. با پایان دوره الزام به خودداری از اعتصاب در نیمه‌شب، کارکنان شیفت شب در چندین واحد تولیدی کار را متوقف کردند و در برابر دروازه کارخانه‌ها تجمع کردند. در کارخانه تولید ورق قلع‌اندود Thyssenkrupp Rasselstein در آندرناخ صدها نفر از کارکنان دست از کار کشیدند. در مونیخ نیز کارکنان شرکت RF۳۶۰، تولیدکننده قطعات تلفن همراه، حرکت اعتراضی خود را آغاز کردند. در هیلدسهایم، کارکنان شرکت قطعه‌سازی خودرو KSM Castings به اعتصاب پیوستند.

این حرکت اعتراضی قرار است در روزهای بعد به سراسر کشور گسترش یابد. اتحادیه کارگران صنایع فلزی و برق اعلام کرده است که تا پایان هفته اعتصاب‌های هشداردهنده در بیش از ۲۰۰۰ واحد تولیدی برنامه‌ریزی شده است. این اعتصاب‌ها بخش‌های مهمی از اقتصاد صنعتی آلمان، از جمله خودروسازی، ماشین‌سازی، الکترونیک، صنایع فلزی و تولید تجهیزات برقی را دربرمی‌گیرند.

مذاکرات جمعی جاری به حدود ۳٫۷ میلیون شاغل در صنایع فلزی و برق مربوط می‌شود؛ بخشی که بزرگ‌ترین بخش صنعتی آلمان به شمار می‌رود. اتحادیه IG Metall در این مذاکرات خواستار افزایش پنج‌درصدی دستمزدها برای یک دوره ۱۲ماهه شده است. تضمین مشاغل و محل‌های تولیدی، مشارکت کارکنان در سود شرکت‌های برخوردار از رونق اقتصادی و حمایت مالی از کارکنان کم‌درآمد و کارآموزان نیز از دیگر مطالبات اتحادیه است.

شکاف عمیق میان مطالبات کارگران و پیشنهاد کارفرمایان

دور تازه مذاکرات دستمزدی در اوایل اکتبر آغاز شد. کارفرمایان در دور دوم مذاکرات، پیشنهادی ارائه کردند که از نظر اتحادیه با کاهش قدرت خرید کارکنان همراه خواهد بود: پرداخت مبلغی یک‌باره در ژوئیه ۲۰۲۷، معادل یک درصد متوسط دستمزد ناخالص سالانه، و افزایش ۱٫۳درصدی دستمزدها از ژوئیه ۲۰۲۸. مدت اعتبار قرارداد پیشنهادی ۲۶ ماه، تا پایان دسامبر ۲۰۲۸، تعیین شده است.

به این ترتیب، کارکنان باید ۲۰ ماه برای نخستین افزایش دستمزد ماهانه انتظار بکشند. با محاسبه افزایش ۱٫۳درصدی در طول دوره ۲۶ماهه قرارداد، میزان افزایش سالانه به‌طور متوسط حدود ۰٫۶ درصد خواهد بود؛ رقمی که با توجه به تورم نزدیک به سه‌درصدی، به معنای کاهش دستمزد واقعی است. پرداخت یک‌باره نیز در همه واحدهای تولیدی تضمین نشده و کارفرمایان می‌خواهند آن را با توجه به وضعیت اقتصادی هر شرکت تغییر دهند.

کارفرمایان وضعیت دشوار اقتصادی و هزینه‌های سنگین صنایع آلمان را دلیل این پیشنهاد عنوان می‌کنند. آرنت گئورگ کیرشهف، مسئول مذاکرات از طرف کارفرمایان صنایع فلزی، مطالبه پنج‌درصدی اتحادیه را نامتناسب با واقعیت اقتصادی دانسته و گفته است شرکت‌ها در شرایط کنونی بیش از افزایش هزینه‌ها به کاهش هزینه‌ها نیاز دارند.

اما IG Metall این پیشنهاد را رد کرده است. نادین بوگوسلاوسکی، عضو هیئت‌مدیره اتحادیه و مسئول مذاکرات جمعی، می‌گوید تورم در حال افزایش است، در حالی که شرکت‌ها کارکنانی را که هر روز در واحدهای تولیدی کار می‌کنند، به حال خود رها کرده‌اند. به گفته او، این پیشنهاد به معنای کاهش قدرت خرید و تضعیف اقتصاد است؛ زیرا بدون قدرت خرید مردم، اقتصاد نیرومندی شکل نمی‌گیرد.

کریستیانه بنر، رئیس IG Metall، نیز اعلام کرده بود که پیشنهاد کارفرمایان در واحدهای تولیدی به‌جای ایجاد زمینه توافق، «ناباوری و خشم» برانگیخته است. یورگ کولینگر، رئیس منطقه مرکزی اتحادیه، هنگام آغاز اعتصاب در آندرناخ گفت کارفرمایان کارکنان را صرفاً عوامل هزینه می‌بینند و اعتصاب نیمه‌شب در این کارخانه تنها آغاز مرحله گسترده‌ای از اعتصاب‌های هشداردهنده است.

تصویری متفاوت از وضعیت صنایع آلمان

کارفرمایان در جریان مذاکرات، بحران اقتصادی و مشکلات ساختاری صنایع فلزی و برق را برجسته کرده‌اند. بخشی از این مشکلات واقعی است. صنعت خودروسازی با کاهش تقاضا، فشار رقابتی و تعدیل گسترده نیرو روبه‌روست و صنعت ماشین‌سازی نیز با دشواری‌هایی مواجه شده است. هزینه بالای انرژی و تغییرات ناشی از گذار به خودروهای برقی نیز بر وضعیت صنایع آلمان فشار وارد می‌کند.

با این حال، وضعیت همه بخش‌های صنعتی یکسان نیست. بر اساس نظرسنجی IG Metall از نمایندگان کارکنان، ۶۲ درصد واحدهای تولیدی بار دیگر از ظرفیت تولیدی خوب یا بسیار خوب برخوردارند. صنایع هوافضا، فناوری پزشکی، مهندسی برق و صنایع تسلیحاتی از جمله بخش‌هایی هستند که وضعیت بهتری دارند. اکثریت نمایندگان کارکنان نیز چشم‌انداز شش ماه آینده را خوب یا بسیار خوب ارزیابی کرده‌اند؛ حتی در صنعت خودروسازی.

این تفاوت‌ها یکی از موضوعات اصلی اختلاف میان اتحادیه و کارفرمایان است. IG Metall می‌خواهد شرایط قراردادهای جمعی به‌گونه‌ای تنظیم شود که وضعیت اقتصادی متفاوت شرکت‌ها در نظر گرفته شود، اما این تفاوت به ابزاری برای محروم کردن کارکنان از افزایش دستمزد و مزایای قراردادی تبدیل نشود. از همین رو، مشارکت کارکنان در سود شرکت‌هایی که وضعیت اقتصادی مطلوبی دارند نیز در فهرست مطالبات اتحادیه قرار گرفته است.

موضوع قدرت خرید نیز اهمیت اقتصادی گسترده‌تری دارد. مصرف خصوصی بیش از نیمی از تولید ناخالص داخلی آلمان را تشکیل می‌دهد. کاهش قدرت خرید میلیون‌ها کارگر صنعتی می‌تواند به کاهش تقاضای داخلی منجر شود و بر بخش‌های دیگر اقتصاد نیز اثر بگذارد. از این منظر، مناقشه دستمزدی تنها اختلافی میان کارفرمایان و کارکنان بر سر هزینه نیروی کار نیست؛ بخشی از بحث درباره مسیر اقتصاد آلمان و چگونگی توزیع درآمد حاصل از تولید نیز هست.

از اعتراض ۱۷۵ هزار کارگر تا اعتصاب‌های سراسری

اعتصاب‌های اول نوامبر از یک حرکت ناگهانی و بدون سابقه آغاز نشدند. پیش از شروع مذاکرات جمعی، حدود ۱۷۵ هزار نفر از کارکنان صنایع فلزی و برق در یک روز اعتراضی به فراخوان IG Metall شرکت کرده بودند. این اعتراض‌ها در شرایطی برگزار شد که برنامه‌های کاهش نیرو، تعطیلی کارخانه‌ها و انتقال بخشی از تولید به خارج از کشور نگرانی گسترده‌ای در میان کارکنان ایجاد کرده بود.

مطالبات اتحادیه نیز از همان ابتدا تنها به افزایش دستمزد محدود نبود. حفظ مشاغل و محل‌های تولیدی، امنیت شغلی در دوره تحول صنعتی و مشارکت کارکنان در منافع اقتصادی شرکت‌ها از موضوعات اصلی مذاکرات بوده است.

سابقه مذاکرات سال ۲۰۲۴ نیز نشان می‌دهد که اعتصاب‌های هشداردهنده چه ظرفیت بسیجی دارند. در آن دور، به گفته انجمن کارفرمایان Gesamtmetall، نزدیک به ۲۹۰ هزار نفر در حدود ۱۶۰۰ واحد تولیدی در ۱۱ روز مختلف در اعتصاب‌های هشداردهنده شرکت کردند. IG Metall شمار شرکت‌کنندگان را بیش از ۶۰۰ هزار نفر اعلام کرده بود. این اختلاف آماری خود نشان‌دهنده گستردگی حرکت اعتراضی و تفاوت ارزیابی دو طرف از ابعاد آن است.

اعتصاب هشداردهنده در نظام مذاکرات جمعی آلمان ابزاری برای افزایش فشار بر کارفرمایان است. این اعتصاب‌ها معمولاً برای مدتی محدود برگزار می‌شوند و با اعتصاب نامحدود تفاوت دارند. با این حال، تکرار و گسترش آن‌ها می‌تواند فعالیت واحدهای تولیدی را مختل کند و کارفرمایان را برای رسیدن به توافق تحت فشار قرار دهد.

سازمان‌دهی مذاکرات در IG Metall نیز ساختاری سراسری دارد. مناطق مختلف اتحادیه در مذاکرات مشارکت می‌کنند و معمولاً یک منطقه به‌عنوان «منطقه پیشرو» انتخاب می‌شود. توافق در آن منطقه مبنای توافق‌های بعدی در سایر مناطق قرار می‌گیرد. این سازوکار به اعتصاب‌ها و مذاکرات در واحدهای مختلف پیوند می‌دهد و امکان دستیابی به توافقی مشترک را فراهم می‌کند.

فولکس‌واگن؛ مناقشه‌ای فراتر از افزایش دستمزد

هم‌زمان با آغاز اعتصاب‌های سراسری صنایع فلزی و برق، مناقشه‌ای جداگانه و شدیدتر در فولکس‌واگن در حال شکل‌گیری است. این مناقشه ابعاد دیگری از بحران صنعت خودروی آلمان و رویارویی کارکنان با برنامه‌های مدیریت برای کاهش هزینه‌ها و نیروی کار را نشان می‌دهد.

مدیریت فولکس‌واگن در نشست ۲۳ اکتبر با IG Metall و شورای کارکنان اعلام کرد که قصد دارد تا سال ۲۰۳۰، در برند اصلی خود ۱۲ هزار شغل دیگر را حذف کند. این تعداد علاوه بر بیش از ۳۵ هزار شغلی است که در توافق دسامبر ۲۰۲۴ پیش‌بینی شده بود. در سطح کل گروه نیز از حذف نزدیک به ۱۰۰ هزار شغل در سراسر جهان تا سال ۲۰۳۰ سخن گفته شده است.

در اواخر سپتامبر، فولکس‌واگن همچنین ۱۰ قرارداد جمعی داخلی خود را لغو کرد. این قراردادها موضوعاتی مانند ساعات کار، مرخصی و مزایای کارکنان را دربرمی‌گیرند و لغو آن‌ها از پایان دسامبر ۲۰۲۶ اجرایی خواهد شد. بر اساس گزارش‌ها، حدود ۱۳۰ هزار نفر از کارکنان این شرکت در آلمان تحت تأثیر این تصمیم قرار می‌گیرند.

IG Metall و شورای کارکنان خواستار پس‌گرفتن تصمیم لغو قراردادها تا پایان اکتبر شده‌اند. تورستن گروگر، مسئول منطقه‌ای و مذاکره‌کننده ارشد اتحادیه، احتمال شکل‌گیری مناقشه‌ای بزرگ‌تر از هر رویارویی قبلی در تاریخ این گروه خودروسازی را مطرح کرده و گفته است: «ما به دنبال درگیری نیستیم، اما آماده‌ایم.»

دانیلا کاوالو، رئیس شورای کارکنان فولکس‌واگن، تصمیم مدیریت را «توهین بزرگ» خوانده است. به گفته او، کارکنان در توافق سال ۲۰۲۴ از حدود یک‌ونیم میلیارد یورو چشم‌پوشی کرده بودند و در مقابل انتظار داشتند شرکت به وعده‌های خود درباره محصولات جدید و آینده کارخانه‌ها عمل کند.

مذاکرات جدید فولکس‌واگن قرار است ۲۴ نوامبر در امدن آغاز و ۱۵ دسامبر در تسویکاو ادامه یابد. اتحادیه در این مذاکرات نیز افزایش پنج‌درصدی دستمزدها، تضمین اشتغال و موضوعاتی مانند بازنشستگی تدریجی پیش از موعد را مطرح خواهد کرد. دوره منع اعتصاب در این مناقشه اختصاصی تا ۳۱ دسامبر ادامه دارد و پس از آن امکان اعتصاب وجود خواهد داشت.

این مناقشه با اعتصاب‌های هشداردهنده سراسری صنایع فلزی و برق که از اول نوامبر آغاز شده‌اند، یکی نیست؛ اما هر دو در بستر فشار بر کارکنان صنعت آلمان و اختلاف بر سر توزیع هزینه‌های تحول صنعتی شکل گرفته‌اند. در فولکس‌واگن، موضوع تنها میزان افزایش دستمزد نیست؛ آینده مشاغل، حفظ قراردادهای موجود و تعهدات مدیریت نسبت به کارخانه‌ها نیز در مرکز اختلاف قرار دارد.

اعتراض جوانان؛ نشانه‌ای دیگر از نارضایتی اجتماعی

یک روز پیش از آغاز اعتصاب‌های کارگری، ده‌ها هزار جوان آلمانی در بیش از ۳۰ شهر در تظاهراتی به فراخوان جنبش «نسل Z اداره می‌کند» شرکت کردند. برگزارکنندگان شمار شرکت‌کنندگان را در سراسر کشور حدود ۱۲۰ هزار نفر اعلام کردند.

این جنبش که از طریق شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام و تیک‌تاک سازمان‌دهی شده، مطالبات متنوعی را مطرح کرده است: افزایش بودجه مدارس، دسترسی بهتر به خدمات روان‌درمانی، مقابله با گرانی مسکن، عدالت اجتماعی و حفاظت از محیط زیست. مخالفت با گسترش نظارت دولتی و بازگشت خدمت اجباری نظامی نیز از دیگر خواسته‌های معترضان بود.

اعتراض‌ها در شرایطی برگزار شد که افزایش اجاره‌بها، کمبود معلم و دشواری دسترسی به خدمات درمانی، زندگی بخش بزرگی از جوانان را تحت فشار قرار داده است. به گفته سخنگوی این جنبش، قرار است فعالیت اعتراضی در تجمع‌های دیگری در ۲۰ نوامبر نیز ادامه یابد.

تظاهرات جوانان و اعتصاب‌های کارگری دو حرکت با سازمان‌دهی و مطالبات متفاوت‌اند و نمی‌توان آن‌ها را بخشی از یک جنبش واحد دانست. با این حال، هم‌زمانی آن‌ها در آغاز نوامبر تصویری از نارضایتی‌های اجتماعی در آلمان ارائه می‌دهد؛ نارضایتی‌هایی که از مسکن و آموزش و خدمات عمومی تا دستمزد و امنیت شغلی را دربرمی‌گیرند.

مبارزه‌ای که به یک روز اعتراض محدود نمی‌شود

اهمیت موج اعتصاب‌های آغازشده در صنایع فلزی و برق آلمان را باید در ساختار و ابزارهای آن نیز جست‌وجو کرد. اعتراض کارگران در اینجا به تجمعی یک‌روزه یا ابراز نارضایتی در برابر کارخانه‌ها محدود نیست. اتحادیه‌ای با میلیون‌ها عضو و تحت پوشش قرار گرفتن شاغلان در هزاران واحد تولیدی، مطالبات مشترکی را در قالب مذاکرات جمعی دنبال می‌کند و برای پیشبرد آن‌ها از اعتصاب‌های هشداردهنده بهره می‌گیرد.

در چنین ساختاری، پایان یک روز اعتصاب به معنای پایان مبارزه نیست. توقف موقت تولید می‌تواند بخشی از روندی باشد که با مذاکرات بعدی، اعتصاب‌های تازه و تلاش برای دستیابی به توافق ادامه پیدا می‌کند. نتیجه نیز در چارچوب قرارداد جمعی ثبت می‌شود و بر شرایط کاری شمار بزرگی از کارکنان اثر می‌گذارد.

تجربه مذاکرات سال ۲۰۲۴ و مناقشه جاری فولکس‌واگن نشان می‌دهد که این مبارزه به موضوع افزایش دستمزد در یک دوره معین محدود نمی‌شود. حفظ مشاغل، جلوگیری از تعطیلی کارخانه‌ها، تضمین حقوق قراردادی و مشارکت کارکنان در منافع اقتصادی شرکت‌ها نیز در کانون آن قرار دارد.

در بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا، رویارویی سرمایه‌داران و کارگران بر سر دستمزد، امنیت شغلی و آینده تولید وارد مرحله تازه‌ای شده است. سرمایه‌داران می‌کوشند هزینه بحران و تغییرات ساختاری صنعت را از طریق کاهش هزینه‌ها و فشار بر نیروی کار جبران کنند؛ کارگران نیز با اعتصاب و سازمان‌دهی جمعی برای حفظ قدرت خرید، مشاغل و محل‌های تولیدی خود مبارزه می‌کنند. اعتصاب‌های اول نوامبر بخشی از این کشمکش طبقاتی است.