شەپۆلێکی نوێی مانگرتن و ناڕەزایەتی وڵاتانی ئەورووپا دەگرێتەوە…

 

لە کاتێکدا جیهان ئامادەکاری دەکات بۆ پێشوازیکردن لە ساڵی نوێ، کیشوەری ئەورووپا لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥دا دیمەنێکی جیاواز نیشان دەدات؛ دیمەنێک کە تێیدا ئاهەنگەکان جێگەی خۆیان داوە بە دروشمەکان و شەقامەکان لەبری گڵۆپی ڕەنگاوڕەنگ، بە پۆستەری ناڕەزایەتی کرێکاران تەنراون. شەپۆلێکی فراوانی “مانگرتن” و “ناڕەزایەتی” باڵی بەسەر ئابوورییە زەبەلاحەکانی کیشوەرەکەدا کێشاوە، کە شرۆڤەکاران بە “زستانی ناڕەزایەتی” ناوی دەبەن.

 

 

سەختترین دۆخ لە باشووری ئەورووپا دەبینرێت، لە هەردوو وڵاتی ئیتاڵیا و پورتوگال پلان بۆ مانگرتنی گشتی دانراوە کە بڕیارە ژیانی ڕۆژانە پەک بخات. لە ئیتاڵیا، ڕۆژی ١٢ی کانوونی یەکەم وەک ڕۆژێکی چارەنووسساز دیاری کراوە. سەندیکاکان بڕیاری مانگرتنی گشتییان داوە دژی سیاسەتەکانی حکومەت بۆ کەمکردنەوەی بودجە. ئەم مانگرتنە بە کردەیی وڵاتەکە تووشی شەلەل دەکات؛ لە هێڵەکانی ئاسن و گواستنەوەی گشتییەوە تا دەگاتە فڕۆکەخانەکان. مەترسییەکی گەورەش لەسەر بەندەرە ستراتیژییەکانی وەک (ساڤۆنا) و (ڤادۆ لیگر) هەیە کە بەهۆی کێشەی گرێبەستەکانەوە دەوەستن، ئەمەش زیان بە بازرگانی دەرەکی دەگەیەنێت.

 

هاوکات لە پورتوگال، ڕۆژێک پێش ئیتاڵیا واتە ١١ی مانگ، مانگرتنێکی گشتی دەست پێدەکات. فڕۆکەخانە سەرەکییەکانی وەک لیزبۆن و پۆرتۆ پێشبینی وەستانێکی تەواوەتی دەکەن. کرێکارانی کەرتی گشتی توڕەن لە دەستکاریکردنی یاسای کار و ئەو سیاسەتە داراییانەی کە ژیانیانی قورس کردووە.

 

فەرەنسا کە هەمیشە وەک بزوێنەری شۆڕشە کرێکارییەکان ناسراوە، لەم مانگەدا ڕووبەڕووی دۆخێکی ئاڵۆز دەبێتەوە. سوربوونی حکومەت لەسەر بەرزکردنەوەی تەمەنی خانەنشینی بۆ ٦٤ ساڵ و پەیڕەوکردنی سیاسەتی سکهەڵوشین (تەقەشوف)، وایکردووە شەقامەکانی پاریس ببنە مەیدانی ململانێ. پەککەوتنی میترۆکان و شەمەندەفەرە خێراکان (SNCF)تەنها سەرەتایە، چونکە مانگرتنەکە قوتابخانە و فەرمانگە حکومییەکانیشی گرتۆتەوە، کە ئاماژەیە بۆ درێژەکێشانی قەیرانەکە بۆ ساڵی داهاتوو.

 

لە باکووری ئەورووپا، بەلجیکا ڕاستەوخۆ سیاسەتی “سکهەڵوشین”ی کردۆتە ئامانج. مانگرتنە نیشتمانییەکە کاریگەری توندی لەسەر گەشتە ئاسمانییەکان و خزمەتگوزارییە شارەوانییەکان دروستکردووە. لە بەرامبەردا، لە شانشینی یەکگرتوو (بەریتانیا)، مانگرتنەکان شێوەیەکی کەرت-تایبەتیان وەرگرتووە. لە کرێکارانی پاککردنەوە لە بێرمینگهامەوە بۆ مامۆستایانی زانکۆ لە شێفیڵد و کارمەندانی ئوتێل لە گلاسگۆ، هەمووان داوای مافی زیاتر دەکەن. خاڵێکی سەرنجڕاکێش مانگرتنی کرێکارانی کۆمپانیای سەربازی (BAE Systems)ـە کە ڕەهەندێکی پیشەسازی و ئەمنیشی بە دۆخەکە بەخشیوە.

 

لە ئیسپانیا، برینەکە جیاوازە. لە هەرێمی گالیسیا، کارمەندانی تەندروستی ڕژاونەتە سەر شەقام. داواکارییەکانیان ڕوونە: مووچەی شایستە و ژینگەی کارکردن کە ڕێز لە ماندووبوونیان بگرێت، ئەمەش هۆشدارییە بۆ ئەگەری داڕمانی سیستەمی تەندروستی لەو ناوچەیە.

 

بە وردبوونەوە لە دۆخی گشتی ئەورووپا، دەردەکەوێت کە ئەم مانگرتنانە ڕێکەوت نین، بەڵکو دەرەنجامی چەند هۆکارێکی کەڵەکەبوون:

١. قەیرانی بژێوی: هەڵاوسان و بەرزبوونەوەی نرخەکان وایکردووە مووچەی ئێستا بەشی ژیانێکی شایستە نەکات.

٢. سیاسەتی حکومەتەکان: هەوڵەکان بۆ کەمکردنەوەی خەرجییەکان (سکهەڵوشین) و گۆڕینی یاسای خانەنشینی، وەک بەنزینێک بوون بەسەر ئاگری توڕەیی خەڵکدا.

٣. دژە جەنگ: دەرکەوتنی دروشمی دژە جەنگ و دژایەتیکردنی بەسەربازیکردن لە نێو خۆپیشاندانەکاندا، ئاماژەیە بۆ گۆڕانی تێڕوانینی سیاسی کرێکاران.

 

ئەورووپا لەبەردەم وەرچەرخانێکی دژواردایە. ئەوەی لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ دەگوزەرێت، تەنها مانگرتنی کاتی نییە، بەڵکو پەیامێکی روونی شەقامە بۆ دەسەڵاتداران. چاوەڕوان دەکرێت ئەم “زستانی ناڕەزایەتییە” لەگەڵ هاتنی ساڵی ٢٠٢٦دا توندتر بێت و کاریگەری قوڵ لەسەر سەقامگیریی ئابووری و سیاسی یەکێتی ئەورووپا و وڵاتانی دراوسێی بەجێ بهێڵێت.