سێ دیدگای جیاواز لەسەر گرنگی پەرلەمان لەناو بزووتنەوەی کۆمۆنیستیدا

 

پەرلەمان وەک دامەزراوەیەکی سیاسی، هەمیشە جێگای مشتومڕ بووە لەناو بزووتنەوەی کۆمۆنیستیدا. چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەم دامەزراوەیەدا بکەین؟ ئایا دەتوانرێت وەک پلاتفۆرمێک بۆ گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی بەکاربهێنرێت، یان تەنها ئامرازێکە لە دەستی سەرمایەداریدا؟ سێ دیدگای جیاواز بۆ تێڕوانین لەم بابەتە لەناو کۆمۆنیستەکاندا بریتین لە دیدگای بێرنشتاین، دیدگای لێنین و دیدگای بایکۆتکردن.

 

 

ئەم دیدگایە، کە بە ناوی سۆشیال دیموکراتی ئەڵمانی ئێدوارد بێرنشتاینەوە ناونراوە، پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی و سۆشیالیستی دەتوانرێت لە ڕێگەی دامەزراوە پەرلەمانییەکان و ڕیفۆرمی یاساییەوە بەدەستبهێنرێت. بێرنشتاین، کە یەکێک بوو لە ڕەخنەگرانی سەرەکی مارکسیزمی ئۆرتۆدۆکس، پێی وابوو کە کۆمەڵگەی سەرمایەداری بەو شێوەیە نییە کە مارکس پێشبینی دەکرد، بەڵکو توانای گۆڕانکاری و باشتربوونی هەیە.

 

لەم دیدگایەدا، پەرلەمان وەک پلاتفۆرمێکی گرنگ سەیر دەکرێت بۆ:

 

بەدەستهێنانی دەسەڵات لە ڕێگەی هەڵبژاردنەوە: کۆمۆنیستەکان دەتوانن لە هەڵبژاردنەکاندا بەشدار بن و ژمارەیەکی زۆر کورسی پەرلەمان بەدەستبهێنن. یاسادانان بۆ خزمەتی کرێکاران و چینی هەژار: لەناو پەرلەماندا، نوێنەرە کۆمۆنیستەکان دەتوانن پڕۆژە یاسا پێشکەش بکەن و هەوڵبدەن یاسا داسەپێنن کە مافەکانی کرێکاران بپارێزێت، خزمەتگوزارییە گشتییەکان باشتر بکات، و نایەکسانی کەم بکاتەوە. فشارخستنە سەر حکومەت: تەنانەت ئەگەر کۆمۆنیستەکان زۆرینەی پەرلەمانیش نەبن، دەتوانن وەک ئۆپۆزسیۆنێکی کارا فشار بخەنە سەر حکومەت بۆ جێبەجێکردنی سیاسەتە پێشکەوتنخوازەکان. هۆشیارکردنەوەی جەماوەر: پەرلەمان دەتوانێت ببێتە وێستگەیەکی گشتی بۆ باسکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان و هۆشیارکردنەوەی خەڵک سەبارەت بەو نادادپەروەرییانەی کە لە کۆمەڵگەدا هەن. لەم تێڕوانینەدا، شۆڕشێکی توندوتیژ پێویست نییە، بەڵکو گۆڕانکارییەکی هێواش و بەردەوام لە ڕێگەی دامەزراوە دیموکراتییەکانەوە دەبێتە هۆی گەیشتن بە کۆمەڵگەیەکی سۆشیالیستی.

 

 

ڤلادیمێر لێنین، سەرکردەی شۆڕشی ئۆکتۆبەری ڕوسیا، تێڕوانینێکی جیاوازی هەبوو سەبارەت بە پەرلەمان. ئەو پێی وابوو پەرلەمان دامەزراوەیەکی بۆرژوازییە و ناتوانێت گۆڕانکاری ڕیشەیی و سۆشیالیستی بەدی بهێنێت. بەڵام، لێنین بایکۆتکردنی پەرلەمانیشی بە هەڵەیەکی گەورە دەزانی.

 

لەم دیدگایەدا، پەرلەمان وەک “سەکۆیەک” یان “مینبەرێک” سەیر دەکرێت بۆ:

 

پرۆپاگەندە و هاندانی جەماوەر: نوێنەرە کۆمۆنیستەکان دەتوانن لەناو پەرلەماندا پەیامە شۆڕشگێڕییەکانیان بڵاوبکەنەوە، سروشتی سەرمایەداری و دەوڵەتی بۆرژوازی ئاشکرا بکەن، و جەماوەر بۆ شۆڕش ئامادە بکەن. قەڵاچۆکردنی وەهمەکان: بەشداری لە پەرلەماندا یارمەتی دەدات بۆ تێکشکاندنی ئەو وەهمانەی کە خەڵک لەسەر دیموکراتی بۆرژوازی هەیانە و نیشاندانی سنووردارێتییەکانی ئەم سیستمە. بەدەستهێنانی ئەزموون: بەشداری لە پرۆسەی پەرلەمانیدا ئەزموونێکی سیاسی بە نوێنەرە کۆمۆنیستەکان دەبەخشێت و یارمەتیان دەدات لە تێگەیشتن لە چۆنیەتی کارکردنی دەوڵەت. دۆزینەوەی لایەنگران: لەناو پەرلەماندا، دەکرێت لایەنگرانێک بۆ بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی بدۆزرێتەوە و پەیوەندی لەگەڵ چینی کرێکاردا بەهێزتر بکرێت. لێنین پێی وابوو بەشداری لە پەرلەماندا نابێت وەک ئامانجێک سەیر بکرێت، بەڵکو وەک تاکتیکێک بۆ خزمەتکردنی ستراتیژی شۆڕش. ئامانجی سەرەکی گۆڕینی سیستمی سەرمایەدارییە بە شۆڕشێکی پرۆلیتاری، نەک ڕیفۆرمی پەرلەمانی.

 

 

ئەم دیدگایە پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە پەرلەمان دامەزراوەیەکی بنەڕەتی سیستمی سەرمایەدارییە و بەشداری کردن تێیدا تەنها شەرعییەتی پێدەدات. لایەنگرانی بایکۆتکردن پێیان وایە کە دەبێت بزووتنەوەی کۆمۆنیستی بە تەواوی لەم دامەزراوەیە دوور بکەوێتەوە و لە دەرەوەی پەرلەمانەوە کار بۆ گۆڕانکاری بکات. یەکێک لە کەسایەتییە هەرە گرنگەکانی ئەم دیدگایە بریتییە لە ڕۆزا لوکسەمبۆرگ.

 

 

نەبوونی شەرعییەت: پەرلەمان تەنها ئامرازێکە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی چینی سەرمایەدار و هیچ شەرعییەتێکی ڕاستەقینەی نییە بۆ نوێنەرایەتیکردنی خەڵک. هەڵخەڵەتاندن: بەشداری لە پەرلەماندا خەڵک هەڵدەخەڵەتێنێت و وایان لێدەکات بڕوا بەوە بهێنن کە گۆڕانکاری ڕیشەیی لە ڕێگەی سیستمی ئێستاوە مومکینە. تێوەگلان لە سیستمەکەدا: بەشداریکردن لە پرۆسەی پەرلەمانی کۆمۆنیستەکان لە ناو سیستمی بۆرژوازیدا تێوەدەگلێنێت و لە ئامانجە شۆڕشگێڕییەکان دووریان دەخاتەوە. نەتوانینی گۆڕانکاری ڕیشەیی: پەرلەمان تەنها دەتوانێت گۆڕانکاری ڕووکەش ئەنجام بدات، نەک گۆڕانکاری ڕیشەیی و بنەڕەتی لە پێکهاتەی کۆمەڵگەدا.پێویستی بە بونیادنانی دامەزراوەی جێگرەوە: کۆمۆنیستەکان دەبێت لە دەرەوەی پەرلەمانەوە کار بۆ بونیادنانی ڕێکخراو و دامەزراوەی کرێکاری و جەماوەری بکات کە بتوانن سیستمی ئێستا تێکبشکێنن و شوێنی بگرنەوە.

 

لەم دیدگایەدا، سەرنج دەخرێتە سەر کاری ڕاستەوخۆ، مانگرتن، خۆپیشاندان، و بونیادنانی بزووتنەوەی جەماوەری لە دەرەوەی چوارچێوەی پەرلەمانی. بەم پێیە، پارتی کۆمۆنیستی کرێکاری کوردستان و عێراق هاوشێوەی دیدگای لێنین، پەرلەمان وەک ئامرازێکی سەرەکی بۆ گۆڕانکاری ڕیشەیی و بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی سۆسیالیستی/کۆمۆنیستی نابینێت. بەڵکو وەک سەکۆیەکی سیاسی کە دەکرێت بە شێوەیەکی تاکتیکی بەکاربهێنرێت بۆ خزمەتکردنی ستراتیژی شۆڕشگێڕی. ئامانجی سەرەکییان بریتییە لە دامەزراندنی حکومەتی کرێکاری لە ڕێگەی شۆڕشەوە.

 

 

ئەم سێ دیدگایە سێ تێڕوانینی بنەڕەتین بۆ گرنگی پەرلەمان لەناو بزووتنەوەی کۆمۆنیستیدا.

 

بێرنشتاین باوەڕی بە ڕیفۆرمی پەرلەمانی و گۆڕانکاری هێواش و بەردەوام هەیە. پەرلەمان وەک ئامرازێکی سەرەکی بۆ گەیشتن بە سۆشیالیزم سەیر دەکات. لێنین پەرلەمان بە دامەزراوەیەکی بۆرژوازی دەزانێت، بەڵام بەشداری تێیدا وەک تاکتیکێک بۆ پڕۆپاگەندە و ئامادەکردنی جەماوەر بۆ شۆڕش بە پێویست دەزانێت. بایکۆتکردن بە تەواوی پەرلەمان ڕەتدەکاتەوە و بەشداری تێیدا بە زیانبەخش و نەگونجاو دەزانێت بۆ ئامانجە شۆڕشگێڕییەکان. ڕۆزا لوکسەمبۆرگ یەکێک بوو لە دیارترین لایەنگرانی ئەم دیدگایە.

 

هەر یەکێک لەم دیدگایانە خاڵی بەهێز و لاوازی خۆی هەیە و لە قۆناغ و دۆخی جیاوازی مێژووییدا لەلایەن بزووتنەوە جیاوازەکانی کۆمۆنیستەوە پەیڕەو کراون. هەڵبژاردنی کام لەم دیدگایانە تا ئێستاش جێگەی مشتومڕە.

 

 

ئێدوارد بێرنشتاین (١٨٥٠-١٩٣٢): تیۆریستێکی سۆشیال دیموکراتی ئەڵمانییە و بە باوکی ڕیفۆرمیزمی سۆشیالیستی دادەنرێت. ڕۆزا لوکسەمبۆرگ (١٨٧١-١٩١٩): تیۆریستێکی مارکسیستی و کاریزماتیکی پۆڵەندی-ئەڵمانی بوو. ئەو یەکێک بوو لە سەرکردەکانی باڵی شۆڕشگێڕی لەناو حزبی سۆشیال دیموکراتی ئەڵمانیا و دواتر یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی کۆمەڵەی سپارتاکوس و حزبی کۆمۆنیستی ئەڵمانیا. ڤلادیمێر لێنین (١٨٧٠ – ١٩٢٤): ڕابەری شۆڕشی ئۆکتۆبەر و یەکەم سەرۆکی سۆڤیەت. لێنین یەکێکە لە کاریگەرترین کەسایەتییەکانی مێژووی سەدەی بیستەم. ئەو شۆڕشگێڕێکی مارکسیستی ڕووسی، پارێزەر، تیۆریستی سیاسی، و یەکەم سەرۆکی حکومەتی یەکێتی سۆڤیەت بوو.

٣٠/١٠/٢٠٢٥