ترامپ همچنان پیامهایی دوگانه و متناقض ارسال میکند. از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، او گاه از احتمال پیشرفت دیپلماتیک سخن گفته و گاه ایران را تهدید کرده است که این کشور را «به عصر حجر باز میگرداند». او روز شنبه بار دیگر تهدیدهای خود را تکرار کرد و گفت اگر ایران به توافق (خواستهای آمریکا) تن ندهد یا تنگه هرمز را باز نکند، حملات آمریکا تشدید خواهد شد. ترامپ در شبکه تروث سوشال نوشت که پیشتر به ایران ۱۰ روز فرصت داده بود تا توافق کند یا هرمز را باز کند و اکنون تنها ۴۸ ساعت باقی مانده است، وگرنه «همه جهنم» بر سر این کشور فرود خواهد آمد. این لحن تند، در حالی بیان میشود که جنگ تاکنون هزاران کشته برجای گذاشته، بحران انرژی ایجاد کرده و اقتصاد جهانی را در معرض آسیبهای پایدار قرار داده است. تنگه هرمز در این میان همچنان یکی از اصلیترین محورهای بحران است. ایران عملاً این گذرگاه راهبردی را که محل عبور حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان است، بسته نگه داشته یا عبور و مرور در آن را بهشدت مختل کرده است. به نوشته رویترز، رسانههای دولتی ایران روز شنبه گزارش دادند یک شناور وابسته به اسرائیل در این تنگه هدف حمله پهپادی قرار گرفته و آتش گرفته است. اگر این روند ادامه یابد، فشار بر بازار جهانی انرژی بیشتر خواهد شد و جنگ از سطح منطقهای، به بحرانی با ابعاد فراگیر اقتصادی تبدیل میشود.
با ورود جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به ششمین هفته، همزمان دو تحول مهم بر فضای سیاسی و نظامی این درگیری سایه انداخته است: از یک سو دونالد ترامپ با تعیین ضربالاجلی تازه، به تهران ۴۸ ساعت مهلت داده است تا یا به توافق تن دهد و یا مسیر عبور در تنگه هرمز را باز کند، و از سوی دیگر، جستوجو برای یافتن خلبان آمریکایی مفقودشده از یکی از جنگندههای ساقطشده، بحران را برای واشنگتن وارد مرحلهای پرمخاطرهتر کرده است. در حالی که چشمانداز گفتوگو همچنان مبهم و دور از دسترس است، درگیری میدانی نیز بهجای فروکش کردن، با شدت بیشتری ادامه دارد. به گزارش رویترز، نیروهای ایرانی و آمریکایی روز شنبه بهطور همزمان در جستوجوی یکی از خدمه مفقود یک جنگنده آمریکایی بودند که بر فراز ایران یا خلیج فارس سرنگون شده است. احتمال آنکه یک نظامی آمریکایی زنده و در حال گریز در خاک ایران باشد، اهمیت این رویداد را برای دولت ترامپ بهشدت افزایش داده است؛ بهویژه در شرایطی که نظرسنجیها از حمایت اندک افکار عمومی آمریکا از این جنگ خبر میدهند و ادامه درگیری نیز فشار سیاسی بیشتری بر کاخ سفید وارد کرده است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در همین حال نشانهای از باز بودن نسبی مسیر دیپلماتیک را نشان داد، اما همزمان تأکید کرد تهران حاضر نیست تحت فشار تن به شروط واشنگتن بدهد. او در پیامی در شبکه ایکس اعلام کرد ایران از تلاشهای پاکستان برای میانجیگری قدردان است و هرگز رفتن به اسلامآباد برای گفتوگو را رد نکرده، اما آنچه برای تهران اهمیت دارد، شرایط یک پایان قطعی و پایدار برای «جنگ غیرقانونی تحمیلشده» است. این موضعگیری در عمل به این معناست که ایران اصل گفتوگو را بهطور کامل رد نمیکند، اما مذاکره را فقط در چارچوبی میپذیرد که به پایان جنگ بینجامد، نه به تسلیم در برابر خواستههای ترامپ.
در حوزه نظامی، سرنگونی دو هواپیمای آمریکایی در روزهای اخیر، ضربهای مهم به ادعای واشنگتن درباره تسلط کامل بر آسمان ایران وارد کرده است. مقامهای دو کشور روز جمعه تأیید کردند که یک جنگنده دو سرنشینه اف-۱۵ئی آمریکا بر اثر آتش ایران سقوط کرده و یکی از خدمه آن در عملیات جستوجو و نجات بازیابی شده است. با این حال، خدمه دیگر همچنان مفقود است. دو مقام آمریکایی به رویترز گفتهاند دو بالگرد بلکهاوک که در عملیات جستوجوی این نظامی شرکت داشتند نیز هدف آتش ایران قرار گرفتند، هرچند موفق شدند از حریم هوایی ایران خارج شوند. در حادثهای جداگانه، یک فروند هواپیمای تهاجمی ای-۱۰ نیز آسیب دید و در کویت سقوط کرد و خلبان آن پیش از سقوط اجکت کرد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرده است که در حال جستوجوی منطقهای در جنوبغرب ایران، نزدیک محل سقوط هواپیمای خلبان مفقود، است. در همین حال، فرماندار منطقه وعده داده است که هر کس نیروهای «دشمن متخاصم» را دستگیر یا نابود کند، مورد تقدیر قرار خواهد گرفت. در داخل ایران نیز سرنگونی این هواپیماها بهعنوان یک موفقیت مهم تبلیغاتی بازتاب یافته و شماری از مقامهای جمهوری اسلامی از آن به نشانه تغییر موازنه در جنگ یاد کردهاند.
فرماندهی مشترک خاتمالانبیا روز جمعه اعلام کرد که در رهگیری یک جنگنده آمریکایی، سه پهپاد و دو موشک کروز از یک سامانه پدافند هوایی جدید استفاده کرده است. سخنگوی این قرارگاه گفت دشمن باید بداند که ایران به سامانههای پدافندی جدیدی متکی است که به دست نیروهای جوان، آگاه و سرافراز کشور ساخته شدهاند و یکی پس از دیگری در میدان رونمایی میشوند. این اظهارات، در کنار ساقط شدن جنگندههای آمریکایی، تلاشی آشکار از سوی تهران برای نشان دادن آن است که هنوز از توان مؤثر دفاعی برخوردار است و جنگندههای آمریکا و اسرائیل در آسمان ایران همچنان در معرض خطر قرار دارند.
در برابر این تحولات، ایران نیز حملات خود را ادامه داده است. سپاه پاسداران اعلام کرد در موج جدیدی از حملات موشکی و پهپادی، مناطق مختلفی در اسرائیل را هدف قرار داده است. رسانههای اسرائیلی نیز خبر دادند که دو کلاهک از یک موشک خوشهای ایران در نزدیکی مقر نظامی کریا در تلآویو فرود آمدهاند. ساعاتی بعد، ارتش اسرائیل نیز اعلام کرد موشکهای تازهای را که از ایران به سوی این کشور شلیک شده بودند، شناسایی کرده است. افزون بر این، سپاه گفت باتریهای موشکی هایمارس آمریکا در کویت و سامانههای پاتریوت در بحرین را نیز هدف قرار داده است؛ نشانهای از آنکه دامنه جنگ همچنان به خاک و زیرساختهای کشورهای عربی همپیمان آمریکا در خلیج فارس نیز کشیده میشود.
در داخل ایران نیز حملات هوایی ادامه یافته است. رسانههای دولتی این کشور از حملات به یک منطقه پتروشیمی در جنوبغرب ایران خبر دادند که در آن پنج نفر زخمی شدند، آتش در آن منطقه مهار شده است. همچنین خبرگزاری تسنیم گزارش داد یک پرتابه به ساختمانی جانبی در نزدیکی محوطه نیروگاه هستهای بوشهر اصابت کرده و یک نفر را کشته است، اما فعالیتهای اصلی نیروگاه مختل نشده است. در پی این رویداد، شرکت هستهای دولتی روسیه، روساتم، نیز ۱۹۸ نفر دیگر از کارکنان خود را از این سایت خارج کرد؛ تخلیهای که به گفته رسانههای روسی، از پیش برنامهریزی شده بود اما در پرتو تحولات تازه اهمیت بیشتری یافته است. همزمان، ارتش اسرائیل نیز اعلام کرد موجی از حملات را علیه تهران انجام داده است. علاوه بر این، اسرائیل کارزار موازی خود علیه حزبالله لبنان را نیز ادامه میدهد. ارتش اسرائیل بامداد شنبه گفت زیرساختهای حزبالله در بیروت را هدف قرار میدهد.
مجموع این تحولات نشان میدهد که جنگ به نقطهای رسیده که در آن فشار نظامی، بحران انرژی، تهدیدهای لفظی، و تحرکات محدود دیپلماتیک، همگی همزمان در حال تشدید یکدیگرند. ایران از یک سو میکوشد با نمایش توان پدافندی و حملات موشکی خود، نشان دهد قادر است هزینه جنگ را برای آمریکا و اسرائیل بالا ببرد، و از سوی دیگر میکوشد راه گفتوگو را بهطور کامل نبندد. در مقابل، ترامپ همچنان با ضربالاجل و تهدید، به دنبال تحمیل شرایط خود است؛ اما سقوط هواپیماهای آمریکایی، مفقود شدن یکی از خدمه و ادامه ناآرامی در بازار انرژی، موقعیت او را پیچیدهتر کرده است. اگرچه هر دو طرف هنوز از موضع قدرت سخن میگویند، اما واقعیت میدان چیز دیگری را نشان میدهد: نه جنگ به پیروزی سریع واشنگتن انجامیده، نه ایران به عقبنشینی تن داده، و نه مسیر دیپلماسی هنوز چنان روشن شده که بتوان از پایان نزدیک بحران سخن گفت. در چنین شرایطی، ضربالاجل ۴۸ ساعته ترامپ بیش از آنکه نشانه نزدیکی به راهحل باشد، بیانگر ورود جنگ به مرحلهای تازه از فشار، خطر و بیثباتی است.
